www .Kasaba Muhtaç Olacağına Kes سكݣى Ye .com Ümüt Çınar

Anasayfa
Makaleler
93 Mâcirleri
Bitki ve Hayvan Adları

MÂCİR ATASÖZÜ VE DEYİMLERİ

Ümüt ÇINAR
&
Teslime KURT

2010
Keçiören / Ankara

Yozgat'ın Sarıkaya ilçesine bağlı Domarca ve Toprakpınar köylerinin sözleridir

 

 

Ac dişeri gaçar, cıplax içeri gaçar

Acindan köpik gusir, gögsinden mendil asir

Aç toxun hâlinden ne annar

Aчуx ами hеркес сикер

Adam adama demiş ki: Bax seni daġ daġ süründürürüm. O da demiş ki: Süründür, sen de bennen sürünürsün e

Aġanın mali gider, azabın cani gider

Aldux gızızi, it yalasın yüzizi

Alinen yeşil balinen xaşıl ey'olur

Allah canın alsın ceben goysun

Allah adami bonaltmaz, daġına göre gış verir

Allah kimseyi görduġundan geri goymasin

Allah uyuz versin, tırnax vermesin

Alti ayin emegi, deli gızın semegi

Altun yere düşmeynen pul olmaz

А-м булдун дa гылыни mи aрирсин

А-м гохуси бacaдaн aшmиш

Амыни сикен сикмиш дe, haмaм пaрaсини биздeн mи исtиrсин

Anamın adi aġzımın dadi

Anasının baxdi gızına taxdi

Ari bal alacax çiçegi bülür

Arpaya gatsan at yemez, kepege gatsan it yemez

Arxadan atli mi gelir

Aşuġum yox enekem yer süpürir

Ata binmax bin ayıp da, enmesi iki ayıp

At elin гöт elin, ögünmeye ne hacat

Atılan ox geri dönmez

Attıġı taş yerini bulmayınca

Avradı eri saxlar, pendiri deri saxlar

Axlımızda durana gader garnımızda dursun

Ayaġıma yer edim, gör bax sene ne edim

Ayaġın sıcax tut başın serin, düşünme deriiin deriiin

Ayranım olsun, sinegi Baġdat'dan gelir

Ayranın varsa aşan, ögüdün varsa başan

Az verdim arıxladi çox verdim dırıxladi

Baba bayluġunda neydin ki Yusuf gıtlıġında ne olasın

Bacinin gırıġını gardaşı getürür, garinin gırıġını gocasi getürür

Baġa gir izin olsun, üzüm yemeye yüzün olsun

Bal ucuz da bekmez bahali mi?

Baltanin sapi içerden taxulur

Basxısız yongayı yel alır

Başi dumandan gaxmaz

Bayrama yetişmedux gınayi anan гöтинe çal

Beg begluġunu yapamaz da el elluġunu yapar

Bene degmiyen yilan bin yaşasin

Bir adamin anasi neyse danasi de o olur

Bir avuç biberi var her şeyden xabari var

Bir daha eşek olursam anġurmiyacam

Bir dölbendin altına giren baş, bir yere sıġmaz

Bir xaliden bir örnek

Bitli gaşinmiş ac da sannetmiş bi şe verecax

Bizim it buraya bi balta getürdi

Boyundan yoxari ossurma

Böyük loxma ye böyük söz söyleme

Bu degirmanın / derenin suyi nerden gelir

Burnan pox yetişmir

Burnun goxi almirse

Buyrulmadux işi puşt oġlan tutar

Çaldan almış çamura vurmuş

Çalişan degül yiyen ögünsüsn

Çaliş malın olsun da gavura galsun

Çay axir göz baxir

Çıxamıyacaġın dala tırmanma

Çox söyleme yüzsüz (arsız) edersin, ac goyma xırxız edersin

Daġ başına gış gelür, adam başına iş gelür

Dana yalamiş (saçını yana yatırana derler)

Davulun sesi geriden xoş gelür

Degirmandan gelenin eline baxarlar ki ne getirir

Demür gapinin de aġaş gapiye işi düşer

Dibi görünmedik guyinin suyu içilmez

Dibi görünmedik guyiye enilmez

Diremini yiyen it gudurur

Dögsem dögülmez, sögsem sögülmez

Düşmani ana dogurur

Düven öküzi gibi ügüdirsin

Ekmegi dizinde, lafi yüzinde

Ekmegimin dadi yox (yedirip içirip kıymet bildiremeyince söylenir)

Ekmek yemesini bilmir

El aġzı çuval aġzı

El ari düşman kori

El diyince iki dudax bir araya gelmir

El eliynen tikän yonulmaz

El сикийнен gerdeġe girilmez

Ele bir huyi var ki, mundar sularnen içülür

Ele bir laf söylir ki, mezerden öliyi çıxardur

Ele vur danaya ki gide yerini tanıya

Elin iyisi itin dayisi olmaz

Elin tavuġi gaz görünür, elin gelini gız görünür

Elinden gabuxli yumurta yiyilmez

El kes bel kes merhameti elden kesme

Eni olmiyenin sonu olmaz

Erinduġundan altan sıçirsin

Eringenin gapisini yel örter

Eringenin oġli olmaz

Erin seni saġ isder, gomşun ise var isder

Eri olmiyenin yeri olmaz

Erken galxan yol alur, er evlenen döl alur

Eski küsmiş gidirmiş de yamalux geri döndermiş

Eşege ters bindürür

Eşegin böyügüni axurda unuttux

Eşegine güci yetmir de semerini dögir

Eşegin pazari, erkegin gözeli olmaz

Eşek hoşaftan ne anlar, suyunu içer deni galur

Etdin bi hayir, çek çenedini ayir

Etme gulum bulursun, ingildeme ölürsün

Ezanda gulaġı yox ki namazda gözi olsun

Gavurun aġası adamın gülesini getirdün

Gancux yalanmasa köpek dolanmaz

Gapide it mi yox, doli

Garanluxda gadi yatarmış

Garayi ete gatarlar, bayazi ite atarlar

Garda yörur izin belletmez

Garın gözel dügünde işin ne, gir oynaaa çıx oynaaa; garın çirkin ölüde işin ne, gir aġlaaa çıx aġlaaa

Garnımdan çıxdı bir gada , nere gidim imdada

Gasap sevduġi deriyi yerden yere vururmiş

Gaşinen göz, gerisi söz (güzel kişiler için kullanılır)

Gatranı gaynatsan olmaz şeker, soyuna tükürdügüm soyuna çeker

Gavaxda da boy var axıl olmadıxtan sonra

Gavurgayı ye et baġla hedigi ye dert baġla

Gävurun malı, Urusun malı

Geçi daġda maral gırda gezer

Gelini ata bindürmişler de yâ gısmet demiş

Gelin yaptı garġa gapti

Gezen pabuç pox getürür

Gıçı gırıx it gibi gezirsin

Gırış eşegim gırış, edecaġın beş guruş

Git adamın gartına otur baxtına (taxtına)

Goca itin buynuzi çıxmış da kendini enikten sannedir

Golum burdan degül (el bileği gösterilerek) burdan (omzu göstererek) gırıx

Goşlux guzi komda bellolur

Goxudana gader uġraşdın

Gönlü olsun tekenin daşşaġından yaġ çıxarur

Görüken daġın iraġi olur mi ?

Göten baxmirsin de Hasandaġına oduna gidirsin

Götiynen gögi yıxir

Götten boġuza fayda olmaz

Gubarma çördük seni de gördux

Gulaġından yoxari ossurma

Gursax gavurgasını ister

Gurtlar gocalınca geçiler buynuzlarmış

Guyruġi dügümlü at gibi gezir

Guyrux yemez, göte yaxındur diye

Haci size verecax gızımızın sabaxdan bir oġli oldu

Halep yolunda eşek izi arama

Hastaya gar ulaştırdı yani ki

Hatir sayan yurtta galur

Havli dar da inek saġilmir (bahane arayanlar söyler)

Hazir yıġın tez daġulur

Hem oxunu atir hem yayini saxlir // oxunu atıp da yayini saxlama

Her öküzi bir modulla dürtmezler

Her zaman keşiş kete yemez

Huyuni bilmeduġun atın arxasına geçilmez

İçi beni yaxir, dışi da eli

İnsanın malı kendine benzer

İnsanın axlına ya gaçarken ya da sişarken gelürmiş

İşten artmaz dişten artar

İt arabanın gölgesinde yatir de benim gölgem sanir

İt buldi de Haydar galdi

İte dalaşana ġader çalıyı dolaş

İtin ayaġını köşkten mi esirgirsin

İtinen alamete gurdinen gıyamete gader yaşa

İtin gudursun

İtin tuyini yatımına sıva

İtin ürümesiyle gökten yaġmur yaġmaz

İt iti ararken Şam'da bulur

İt itin derisini yırtmaz

İt itinen boġuşurken yolcunun işi rast getmiş

İt ossurduxça yalan söylir(sin)

İtinen xarala girene gader, çaliyi dolaşurum

İtten guzi töremez, itten it törer

İt utansa tuman geyer

İt ürür kevran geçer

İt yataġında ekmek gırıġi

Kel gız yaxandin mi? Ho ho, darandım bile!

Kerem’in arpa tarlası gibi yanmax

Kimi insan var bir yumurtayı gırx tabaġa böler, kimi insan var gırx yumurtayı bir tabaġa böler

Kirli de çamurliye gülir

Köpriden geçerken göt göte

Кüрдü eve goymamişler de silahımı nerden asim demiş

Кürkün yamaluġi kendinden olur

Küsersen kündüre başin girer tandura

Laf veren çox olur da ekmek veren az olur

Lafını bilmeyen it sürüye getirir gurt

Leblebiden nem gapir

Leh diyene loxma düşmez

Lüzumsuz iş deyince başin açir gaçirsin

Lüzumsuz iş hem baş aġırdur hem diş

Meme veren merekde амджух veren terekde

Minare ne gader uzun olursa olsun mêzun bildigini oxur

Ne doġrarsan aşan, o gelür gaşuġan

Ne emmeye yaririsin, ne de çeynemeye

O gına bu gınaya benzemez

Oġlan evinde bir şey yox, gız evi dambıl dumbul

Ossuranla buyuran yorulmazmiş

Ossuruxli göte arpa ekmegi mahana

Oturan göt xali toxur

Oynadi, güldi, yerini buldi

Ögünmeyi felege vermirsin

Öküzü terege çıxarmax

Öldi dayim kesildi payim

Öli görmemişin aġliyesin, dügün görmemişin oyniyesin

Papaz harmanına dönmax

Papucu dama atılmax

Parasız pazara imansız mezere goyulmaz

Peygamber oldun da ümmet mi gayirirsin

Poşa eşegini ögir gibi gendin ögirsin

Pox yiyen gaşuġini yanunda taşur

Poxli de pasaxliye güler

Saçimda olmasın da saç baġımda olsun

Saçina baina gılıġına gılçığına baxmir de

Sallirim sallirim sapında yox, egiririm egiririm gurpunda yox

Saman elin ise samanlux senin e

Samanluxlar saray oldi, gelinluxlar golay oldi

Sap yiyip saman sişmax

Saxalına göre darax uydurmax

Saxınan göze çöp batar

Senden uzax duran Allah'a yaxın olur

Sen hele şebleduġun boya

Sennen bal yiyene gader itnen yal yiyerim

Sevgi sevgisiynen galsaydi guş cücügiynen galurdi

Сикимнен küс, дaшшaġımnen бarıшux

Сикин дaшшaġın denk

Sinek ol da duvarda dur

Sinek olsun da tek sızlansın

Sişmasan axmaz ossurmasan goxmaz

Sişti geldi, abdasliyim diyir

Sorġu sual melenkesi mi kesildin başıma

Suya götürür de susuz getürür

Suyun gümrax axanından degül insanın yere baxanından gorxulur

Suyun gümrax axması sogulmaya ibarettir

Süküt atın çitmesi pek olur

Sürmeyi göz yigidi acısöz öldürür

Süriden ayrulan guziyi gurt gapar

Sütden çıxmış ax gaşux

Şaşxun ördek götüne yüzer

Şeytana pabucu ters giydirür

Tay iken oynamadım ki at iken oynayım

Temüz harxdan pis su gelmez

Terbiye senden artdi de bene mi galdi

Tox sözli duman ossuruxli

Töbe töbe dencügüm töbe tutmaz амджуġум

Turpu nerde yediysen, get de orde ossur

Turpun sıxındansa seyregi daha eyidür

Turşusunu yemişler küpü meydanda

Un uşmir kepek gaşmir

Üstünde yox gecelux, gönlünden geçir xocalux

Vari yoġi bilmezsen сикин gibi ortada tikili galursun

Xoruzu çox olanın sabaġi gec olur

Yaġi iyi yaġ da derisi it derisi

Yaġinen yavşan yenür

Yaġmur yaġdi yaruxlar korlandi

Yal yediġun çanaġa tükrülmez

Yapduġun iş ürkütduġun gurbaġaya degmez

Yara geder izi galur

Yaran yox, ne gocunirsin

Yataġi bıraxup da yorġana siçmiş

Yaxasını bit yiyir malını it yiyir

Yazın yatani gışın bögelek tutar

Ye gaz etini gör lezzetini

Yeler onmaz, çantasi dolmaz

Yer oturanın laf götürenin

Yilanın sevmeduġi ot delügünde biter

Yiyen aġız utanur

Yüzdün yüzdün de guyruġunda goydun

Yüzinin yumuşaxluġundan гöтинин яши gurimir

Yüz verdux Ali'ye, geldi sişti xaliye