www .Kasaba Muhtaç Olacağına Kes سكݣى Ye .com Ümüt Çınar

Anasayfa
Makaleler
93 Mâcirleri
Bitki ve Hayvan Adları

Abhazca Bitki Adları
Abkhaz Phytonyms
 
by
Ümüt Çınar

23 Nisan 2017

 

Bu tarama sözlük, PDF dosyasının HTML sürümüdür ve internete aktarılan kaynaklar taranarak oluşturulmuştur. Tarantılar "Latince [Türkçe] – Abhazca § açıklama" olarak sıralanmıştır.

Abhazcada çoğul eki insan olup olmamasına göre alomorfik değişkenlik gösterir: -қəа (insan olmayanlar = non-human), -цəа (insan olanlar = human)

Bitkiler takım ve familyalarına göre sıralanmış, Abhazca karşılıkları (–) işaretinden sonra verilmiştir.

Köşeli parantez ([]) daha çok Türkçe adını göstermek için kullanılmış, bazen de Latincesi yerine Türkçesi yazıldığından parantez içine de Rusçası konmuştur. Bitkinin Türkiye'deki türü ya da türleri Abhazya'dakilerle aynı olmasa bile türler cins adlarına göre Türkçelendirilmiştir.

Abhazca isimlerin (аҧсуа хьыӡқәа) sözlükteki harf sırasına göre başlangıcı olan kökü (çoğunda ikincisi) buraya özgü olarak büyük harfle dizilmiştir.

Abhazcanın lehçe sözleri bıyık ayraçla ({}) belirtilmiştir: Abhazya'nın Очамчыра rayonunda konuşulan ve Abhaz yazı dilinin dayandığı {Abjuwa lehçesi} (абжуйский диалект = абжьуатə адиалеқт), Abhazya'nın kuzeyindeki Гәдоуҭа rayonunda ve Türkiye'de konuşulan {Bzıp lehçesi} (бзыбский диалект = бзыҧтəи адиалеқт) ve Türkiye'de konuşulan {Sadz lehçesi} (садзский диалект = асаӡқəа рцəажəашьа). Rusların Abhaz (Абхаз) ve Abazin (Абазин) olarak ayırdıklarına Türkiye'de ayırtetmeksizin Abaza ortak adı verildiği de unutulmamalıdır.

Rusçadan geçen alıntılar (< Rus) ya da (< Rus. ...) olarak belirtilmiştir.

Açıklamalar çengel işaretinden (§) sonra verilmiştir.

Harfiyen (literally) yapılan etimolojik açıklamalar ok tırnak («») içine alınarak «Türkçe = İngilizce = Rusça» biçiminde sıralanmıştır.

 

Bitki adları

 

Viridiplantae (Chlorobionta, Plantae) [bitkiler] – аҴиаақәа, аҴиаақәа раҳра
üye [bitki] – аҴиаа ağaç – аҴла {sg} аҴлақəа {pl}
yaprak – аБӷьы ~ аБҕьы {sg} аБӷьықəа ~ аБҕьықəа {pl}
tomurcuk – аПатҟəыр {sg} аПатҟəырқəа {pl}
çiçek – аШӘҭ {sg} аШӘҭқəа {pl}
Chlorophyta üyesi [yeşil suyosunu] – аЗҵиаа иаҵәа
Embryophyta (Embryobіonta, Cormophyta, Cormobіonta, Telomophyta, Telomobіonta) –
Bryophyta (sensu lato) [karayosunları] – аШыцламшәқәа
üye [yosun] – аШыцламшə (Наҷҟьебиа 2013), аШысламшə (Касланӡиа 2005), аШысламҭə (Касланӡиа 2005), аҴыҭәа-2 (Касланӡиа 2005)
Marchantiophyta (Hepaticopsida) [ciğerotları] –
üye [ciğerotu] – аГӘаҵәатәы шыцламшә, аГӘаҵәа шыцламшә § аГӘаҵәа «karaciğer = liver = печень»
Riccia fluitans – аРиччиа (< Rus. риччия)
Anthocerotophyta (Anthocerotopsida) –
Bryophyta (sensu stricto) (Bryopsida, Musci) [karayosunları] – аШыцламшәқәа
üye [yosun, kara yosunu] – аШыцламшə, аХӘамыҭə
Sphagnum [bataklık yosunu] – аБаарра шыцламшә, аТорфтә шыцламшә (< Rus. торфяной мох), аСфагнум (< Rus) § аБаарра «bataklık = swamp = трясина, болотистое место»
Bryidae – аШыцламшə иаҵәақәа
Polytrichum commune – аКӘыкәуныцә ~ аКӘыкәу ныцә § аКӘыкәуныцә (< Rus. кукушкин лён) «guguk keteni» < аКӘыкәу «guguk = cuckoo = кукушка» + аНыцә «keten = flax = лён»
Tortula – аТортула
Tracheophyta [damarlı bitkiler] –
bir evcikliler – Ҩныктәиқәа § аҨны «ev = house = дом» + аКтəи «ilk = first = первый»
iki evcikliler – Ҩ-ҩныктәиқәа § Ҩ- «iki (ön ek)»
Bryophyta + Pteridophyta [высшие споровые растения] – Еиҳау аспорабыбыцтә ҵиаақәа
Lycopodiophyta [kibritotları] – алымшәҵыҭәақәа
üye [kibritotu] – аЛымшәҵыҭәа § аЛымшәҵыҭәа «şerbetçiotu yoncası» < аЛымшә {Bzıp lehçesi} «şerbetçiotu = hop = хмель» + аҴыҭәа «üçgül yoncası = clover = клевер»
Equisetophyta [atkuyrukları] – аПапынқәа (Наҷҟьебиа 2013)
üye [atkuyruğu] – аПапын (Наҷҟьебиа 2013)
Equisetum arvense – аПапиҳаскьын (Касланӡиа 2005), аПапивыхə (Касланӡиа 2005) § аПапиҳаскьын «papaz otu» < аПап «papaz» + аҲаскьын «ot = herb = трава»
Pteridophyta [eğreltiler] – аҬырасқәа üye [eğrelti] – аҬырас
Pteridium aquilinum – аҬырасҵәҟьа, аҬырас иаабац § аҬырасҵәҟьа < -Ҵəҟьа «суффикс с усилительным, подтвердительным значением»
Asplenium trichomanes [bir tür baldırıkara] – аҦсыцəгьарахəшə, аҦсыцәгьара ахәшә § аҦсыцəгьа «açgözlü, obur = greedy, insatiable, gluttonous = жадный, ненасытный, обжорливый» + аХӘшә «em = drug = лекарство»
Asplenium scolopendrium [bir tür baldırıkara] – аЖӘӡыбӷьы ~ аЖӘӡыбҕьы, аЛабз, аНхәа лыбз § аАбӷьы < аА «tükürük yaprağı» аЖӘӡы «tükürük, salya = saliva = слюна (б.ч. животных)» + аБӷьы ~ аБҕьы «yaprak = leaf = лист»
Athyrium filix-femina – аЦӘырас
Dryopteris filix-mas [erkek eğrelti] – аҬырас
Polystichum setiferum [deregülü] – аЦӘҭырас § аЦӘҭырас «boğa eğreltisi; öküz eğreltisi» < аЦӘ «boğa; öküz = bull; ox = бык; вол» + аҬырас «eğrelti = fern = папоротник»
Platycerium – аБнацә тәыҩа
Polypodium australe – аҴлаҭырас, аШыцламшәҭырас § аҴлаҭырас «ağaç eğreltisi» < аҴла «ağaç = tree = дерево» + аҬырас «eğrelti = fern = папоротник», аШыцламшәҭырас «yosun eğreltisi» < аШыцламшə «karayosunu = moss = мох» + аҬырас «eğrelti = fern = папоротник»
Spermatophyta (Phanerogamae) [tohumlu bitkiler] –
Gymnospermae [açıktohumlular] – ажәлахтқәа, ажәлахт ҵиаақәа
Welwitschiaceae [velviçyagiller] –
Welwitschia mirabilis [velviçya] – аВельвичиа џьашьахәы, аВельвичиа § аВельвичиа џьашьахәы (< Rus. удивительная вельвичия) «mucizevi velviçya» < аЏЬашьахə «mucize = miracle = нечто удивительное, чудо»
Pinophyta (Coniferophyta) [kozalaklılar] –
iğne yaprak [хвоя] – аҦсаӡ, аГӘырбҕьы
kozalak [шишка] – аҦсаҕь
Cupressaceae [servigiller] –
Sequoia sempervirens [sekoya] – аСеквоиа
Sequoiadendron giganteum [mamut ağacı] – аСеквоиадендрон
Thuja [mazı] – аҚақаҧсаӡ, аТуиа (< Rus. туя) § аҚақа «taze, yeşil (ot) = young, green (grass) = (о траве) молодой, зеленый»
Cupressus [servi] – аКипарис, аКипарисҵла
Juniperus excelsa [ardıç] – аҲӘымсыл, аҲӘымсылҵла, аҬӘыҵбӷьы, аЖӘырӡы § krş. аҲӘымсы {Abjuwa lehçesi} (Касланӡиа 2005) «горная азалия»
Taxaceae [porsukgiller] –
Taxus baccata [porsuk ağacı] – аА, аАҵла
Pinaceae [çamgiller] –
Abies nordmanniana – аҦсаӡҵла ~ аҦса ҵла, аҦсагə Larix – аГӘыркаҧса, аӠаӡыршәшәа, аӠыӡыршәшәа
Picea – аҦсаӡ, аҦсаӡҵла, аНхьча, аИолка (< Rus. ёлка) § krş. -ӡа (-ӡӡа) «суффикс, с помощью которого образуется превосходная степень прилагательной от основ положительных степени: абзиа хороший абзиаӡа самый хороший; аҧшӡа красивый аҧшӡаӡа красивейший, аду большой адуӡӡа самый большой, наибольший»
Pinus sylvestris – аМза, аМзаҵла, аҦса, аҦсаҵла
Рinus kochiana – аҦсамза, аМзаҵла
Pinus brutia var. pityusa – Лӡаатәи аМзаҵла § аЛӡаара «1. оставить кого-л. навсегда, умереть 2. окончательно поссориться, разругаться с кем-л.»
Pinus sibirica – аНызҵла, Сибратәи аМзаҵла, Сибратәи аКедр
Magnoliophyta (Angiospermae) [kapalıtohumlular] – ишәҭуа аҵиаақәа, ишәҭуа аҵиаақәа рыҟәшақәа, ажәлахҩақәа
Magnoliopsida (Dicotyledoneae, Dicotyledones) –
Nymphaeaceae – аНимфатәқәа (< Rus. нимфейные), аНимфатәқәа рҭаацәара üye [nilüfer] – аӠышәҭ
Nymphaea alba [(ak) nilüfer] – аӠышәҭыш, аӠышәҭ шкәакәа § аӠышәҭ шкәакәа «beyaz nilüfer» < аӠышәҭ + аШкәакәа «beyaz = white = белая»
Nuphar lutea [sarı nilüfer] – аӠышәҭ ҩеижь ~ аӠышәҭҩеижь § аӠышәҭ ҩеижь «sarı nilüfer» < аӠышәҭ + аҨиижь «sarı = yellow = жёлтый»
Magnoliaceae [manolyagiller] –
Magnolia grandiflora [manolya] – аЏЬаба, аМагнолиа (< Rus)
Lauraceae [defnegiller] – аДаҧатәқәа, аДаҧатәқәа рҭаацәара
Cinnamomum camphora [kâfur ağacı] – аДаамыр, аКамфара
Laurus nobilis [defne] – аДаҧа
Aristolochiaceae [loğusaotugiller] –
Aristolochia clematitis [karaasma] – аҨсҭааҟәыд (Наҷҟьебиа 2013), Аҩсҭааҟəыд (Касланӡиа 2005)
Aristolochia iberica & Aristolochia pontica [loğusaotu] – аЗҭкьыл, аЗткьыл, аЗтҟьыл, аБгалымҳа, аБгарлымҳа, аЛымҳадагәа-2 § Doğrusu "Т" ile аЗткьыл mı yoksa "Ҭ" ile аЗҭкьыл mı: Наҷҟьебиа 2013 "азҭкьыл" (sa: 174, 175) ile Кәыҵниа 2011 "Абгалымҳа // азҭкьыл – кирказон иберийский" (sa: 259) ve "Азҭкьыл – кирказон иберийский" (sa: 261) olarak "Ҭ" ile vermiş. Касланӡиа 2005 ise "А-бгалымҳа см. азҭкьыл" göndermesinde "Ҭ" ile verirken, kendi maddesinde "Т" ile "А-зткьыл сущ. – қəа бот. киркозон иберийский aristolochia iberica" olarak "А-зтҟьыл 1. бз. селезенка. 2. см. абгарлымҳа" ve "А-зтəара" maddelerinden önce sıralamış. Ben "Т" ile yapılan kendi maddesindeki bu (Касланӡиа 2005) sıralamanın doğru olduğunu sanıyorum, fakat ondan sonra yayımlanan iki (Наҷҟьебиа 2013 ile Кәыҵниа 2011) kaynakta "Ҭ" ile verilmesi beni düşündürüyor; аЛымҳадагәа «sağır kulak» < аЛымҳ «kulak = ear = ухо» + аДагəа «sağır = deaf = глухой, тугоухий»
Asarum ibericum – аЏЬаҟәыџьасса (Кәыҵниа 2011), аЏЬаҟəџьаса (Касланӡиа 2005)
Asarum caucasicum – аЏЬмарыхəшə, аЏЬма рыхәшә
Piperaceae [karabibergiller] –
Papaveraceae [gelincikgiller] –
Chelidonium majus – аҬаҭлыба
Glaucium flavum – аҞӘараҟәыд
Papaver [gelincik] – аБларкыга
Menispermaceae –
Menispermum canadense – канадатəи ашəшь, канадатəи ашəч (< Rus. канадский плющ)
Berberidaceae [kadıntuzluğugiller] – аКаҵахәыртәқәа, аКаҵахәыртәқәа рҭаацәара
Berberis [kadıntuzluğu] – аКаҵахәыр § аКаҵахәыр «tahtakurusu boğan» < аКаҵа «tahtakurusu,
Cimex lectularius» + аХәырра «(iple) boğmak»
Epimedium pinnatum subsp. colchicum [Colchian barrenwort] – аАбӷьы ~ аАбҕьы § аАбӷьы < аА «deri kayış = ремень клжанный» + аБӷьы ~ аБҕьы «yaprak = leaf = лист»
Ranunculaceae –
Adonis – аҲамыр
Clematis vitalba – аМшəӡахəа, аЛымшәӡахәа
Aconitum orientale – Ҧынҵаҷаа рыхәшә, Ҧшьҩеишьцәа згаз, Ҧынҵаџьаа (Ҧынӡаҷаа) нзырҵәаз
Delphinium flexuosum – аЛыцә
Helleborus orientalis subsp. abchasicus (Helleborus polychromus) [абхазский морозник] – аЏЬаҟәа
Ficaria verna – аШӘирыӡыӡ, аШӘерыӡыӡ {Bzıp lehçesi}
Ranunculus sceleratus – аМарч
Ranunculus bulbosus – аМар
Ranunculus arvensis – аМшаҧышәҭ, аБаииа
Nelumbonaceae –
Nelumbo nucifera – аЛотос (< Rus)
Platanaceae [çınargiller] –
Platanus orientalis [çınar] – аҶандар, аҶандараҵла, аҶандарҵла § Касланӡиа 2005: аҶандар 1. {Abjuwa lehçesi} kavak 2. çınar
Buxaceae – аШыцтәқәа рҭаацәара
Buxus – аШыц
Saxifragaceae [taşkırangiller] –
Saxifraga carinata ? [камнеломка ладьевидная] – аХаҳәырҷҷа
Saxifraga cymbalaria – аҶыҷмқьа
Grossulariaceae –
Ribes alpinum & Ribes biebersteinii – аШЬхаражь, аШЬхарыжь
Ribes uva-crispa (Grossularia uva-crispa) – аШЬхараџь, аМахрыс
Crassulaceae –
Sedum abchasicum [абхазский очиток] – аҲӘынҷарахәшә
Sedum stoloniferum – аҶыжьжьы (Кәыҵниа 2011), аҶыжь-ҷыжь (Касланӡиа 2005)
Sedum caucasicum – аШӘрахәшә
Hamamelidaceae –
Parrotia persica [demirağaç] – аИхаҵла (Кәыҵниа 2011), Аихаҵла (Касланӡиа 2005) § Аихаҵла «demir ağaç» < Аиха «demir = iron = железо» + аҴла «ağaç = tree = дерево»
Amaranthaceae –
Amaranthus retroflexus – аҲаршьыл, аҲарчыл
Beta vulgaris subsp. vulgaris (Altissima group) [şeker pancarı] – аШЬақарцыца, аШЬақар ҷархал
Beta vulgaris subsp. vulgaris (Conditiva group) [yemek pancarı] – аҶархал, аҶысҭы
Beta vulgaris subsp. vulgaris (Cicla & Flavescens groups) [pazı] –
Haloxylon – аСаксаул (< Rus)
Chenopodiaceae –
Spinacia oleracea [ıspanak] –
Atriplex patula – аДӘыҳампал (Касланӡиа 2005), аДӘыҳаршьыл ~ аДӘы ҳаршьыл (Кәыҵниа 2011)
Cactaceae [kaktüsgiller] – аКактусқәа рҭаацәара
üye [kaktüs] – аКактус
Caryophyllaceae [karanfilgiller] –
Agrostemma githago [karamuk] – аҲармыл
Dianthus [karanfil çiçeği] – аҞӘышәҭын, аРашəҭы
Droseraceae –
Drosera – аРосианка (< Rus)
Nepenthaceae –
Nepenthes – аНепентес
Phytolaccaceae –
Phytolacca americana [şekerciboyası] – аШЬамашәыга, аЏЬамҧаз
Polygonaceae –
Fagopyrum esculentum [karabuğday] – аХаџьа
Rumex –
Rumex acetosa – аЖЬамырса (Кәыҵниа 2011), аЖЬамырсы (Касланӡиа 2005), аЦыцаранҵə (Кәыҵниа 2011)
Rumex obtusifolius [evelik] – аДырӡы, аКазықхəша
Rumex confertus – аҼдырӡы
Polygonum aviculare – аЛакарҭ, аШҳамхәшәы, аМаҭ {Abjuwa lehçesi}
Polygonum carneum – аШЬхардац
Persicaria hydropiper – аДӘы пырпыл ~ аДӘыпырпыл, аӠыпырпыл
Persicaria maculosa – аБжьырца, аБжьарца
Portulacaceae –
Portulaca oleracea [semizotu] – аБадырбӷьы ~ аБадырбҕьы, аБадыр, аРҵәыга § < аБӷьы ~ аБҕьы «yaprak = leaf = лист»
Tamaricaceae [ılgıngiller] –
Tamarix [ılgın] – аҞӘараҩымсаг, аҞӘараҳəымсаг § аҞӘараҩымсаг ~ аҞӘараҳəымсаг «kıyı süpürgesi; kıyı darısı» < аҞӘара «kayalık kıyı = stony shore = каменистый берег» + аҨымсаг ~ аҲӘымсаг «ak darı; süpürge = sorghum millet; broom = сорго; веник, метла»
Santalaceae –
Viscum album [ökse otu] – аҲааҵә, аҲааҵ, аҲаац, аАҵә § Nominat (Viscum album subsp. album) alt türü daha çok yaşlı armut ve ahlat ağaçlarında asalaktır: аҲааҵә < аҲа «armut, Pyrus» + аАҵә
Vitaceae [asmagiller] –
Vitis vinifera subsp. vinifera [asma; üzüm] – аӠахәа {sg} аӠахәақəа {pl} {asma}, аЖЬ {sg} аЖЬқəа {pl} {meyve; asma} {Abjuwa, Bzıp lehçesi}, аМыжәжәа ~ аМжәа {Sadz lehçesi}, аЖЬыргəыц {sg} аЖЬыргəыцқəа {pl} {ягода винограда, виноградина}
Vitis vinifera subsp. sylvestris [yaban asması] – аБнаӡахəа {sg} аБнаӡахəақəа {pl} {asma}, аҴысӡахәа {sg} аҴысӡахәақəа {pl} {asma}, аҴысжьы {sg} аҴысжьықəа {pl} {asma}
beyaz üzüm – аЖЬ шкəакəа koruk üzüm – а-Кəыхь
üzüm salkımı [гроздь] – аЖЬымжәа
Abhazya üzüm çeşitleri – Аимхəыжь, Аишəажь, аБаажьыш, аБаҕьыжь, аБжьыш, аБысҭажь, аГашкəыр, аГрыжь, аГӘҭалыжь, аГӘыҷырхал, аӶбажь ~ аҔбажь, аӶбыжь ~ аҔбыжь, аӶжьыш ~ аҔжьыш, аӶЬыжь ~ аҔЬыжь, аЖЬеиқəаҵəа, аЖЬаҧшь, аЖЬгьама, аЖЬӷара, аЖЬӷра, аЖЬеиқəаҵəа, аЖЬжəла, аЖЬмҽыӷ, аЖЬцгоу, аЖЬшхəаҭа, аЖЬчара, аЖЬшкəакəа, аЖЬшгьама, аЖЬырҟац, аЗардагьажь, аЗырдагь, аӠарақəшьар, аӠныжь, аӠныжь, аКабулажь, аКабулажь, аКабыл, аКамшəҭал, аКамышəҭалжьы, аКасыжь, аКаҷыҷ, аКлыжь, аКӘшьар, аКӘыб, аҚӘшьар, ақӘшьарыжь, аҞӘбаса, аҞӘшар, аҞӘыб, Лакəараарыжь, аМгəарҷыл, аМкəанҷыр, аМлахəы, аМлаҳəа, аМханкəыр, аМхəанҷкыр, аМшəкаҷыҷ, аМшəкьаҿ, аМшəыжь, аМыҟəҧыжь, аПапыжь, Петрыжь, Ҧаҭлыжь, аҦилаҟ, аҦсуажьыш, аРгьаҭыл, Татлыжь, аҬаражь, аҬасрыҟəажь, аҬлыжь, аҬырқəажь, аҬӘыжь, аҬӘыражь, аУасажь, аУасарҳəа, аУасыр, аУасырҳəажь, аУасыхəа, аУаҭаражь, (а)-Хагбажь, Хаҧшыражь, аХбыш, Ҳагбыжь, аҲаҧшьаражь, аҲардан, аҲӘыҳəжьы, аЦажь, аЦхажь, аЦхрыжь, аЦхəажь, аЦцыжь, аЦымлыжь, аЦырҧары, аЦӘымлыжь, аЦӘырҧарыжь, аҴеижь, аҶад (аҶаджьы), аҶлар, аҼкыка, аШəыгажь, аЏЬаксар
Oxalidaceae –
Oxalis acetosella – аДӘшьаб, аШЬабҳаскьын § аШЬабҳаскьын «şap otu» < аШЬаб «şap = alum = квасцы» + аҲаскьын «ot = herb = трава»
Fabaceae (Leguminosae) [baklagiller] – аКалиақәа, аКалиақәа рҭаацәара, аХЬычҧаҧыртәқәа, аХЬычҧаҧыртәқәа рҭаацәара, аҞӘыджəлақəа
Cicer arietinum [nohut] –
Arachis hypogaea [yerfıstığı] – аНышәраса ~ аНышә раса, аДгьылраса, аНышәҟəыд, аРахис (< Rus) § аНышәраса (< Rus. земляной орех) «yer fındığı» < аНышә «yer, toprak = earth, soil = земля, почва» + аРаса «fındık = лещина, фундук», аДгьылраса «yer fındığı» < аДгьыл «yer = земля» + аРаса «fındık = лещина, фундук», аНышәҟəыд (< Rus. земляной орех) «yer fasulyesi» < аНышә «yer, toprak = earth, soil = земля, почва» + аҞӘыд «fasulye = bean = фасоль» § Касланӡиа 2005 аНышәҟəыд sözünü "фисташка" (= antepfıstığı, Pistacia) olarak verse de bence bu ağaçta biten Pistacia değil toprak altında biten Arachis olarak algılanmalı.
Lens culinaris – аСафраџь (Кәыҵниа 2011), аСафранџь (Касланӡиа 2005), аҶаҧшь (Касланӡиа 2005)
Pisum sativum [bezelye] – аГӘырҟәыд (Кәыҵниа 2011), аРысҟәыд, аКарклаш, аКырклаш [абаз.] § аГӘырҟәыд «iğneli fasulye = игольчатая фасоль» < аГӘыр «iğne = игла, иголка» + аҞӘыд «fasulye = фасоль», аРысҟәыд «köpünmüş fasulye = стеганая фасоль» < аРыс «köpünmüş (yorgan), çırpılıp kabartılan (yorgan) = стеганый» + аҞӘыд «fasulye = фасоль»
Рisum elatius [yabani bezelye] – аЖЬарҟәыд § аЖЬарҟәыд «yalancı fasulye» < аЖЬара «aldatmak = обмануть, обманывать, провести» + аҞӘыд «fasulye = фасоль»
Vіcіa faba [bakla] –
Vicia sativa [fiğ] –
Caragana arborescens – аЛакациа ҩеижь, аКарагана (< Rus), аКараганаҵла § аЛакациа ҩеижь «sarı akasya = yellow acacia = жёлтая акация» < аЛакациа «akasya = acacia = акация» + аҨиижь «sarı = yellow = жёлтый»
Lupinus – аЛиупин (< Rus. люпин)
Alhagi maurorum (Alhagi pseudalhagi) – аМахҽ ҟәымыҕ § аМахҽ ҟәымыҕ «deve kuşburnu = верблюжья колючка» < аМахҽ «deve = camel = верблюд» + аҞӘымӷ «kuşburnu = шиповник»
Glycine max (Glycine hispida) – аМахәыда, аЧаҟəыд § аМахҽ «deve = camel = верблюд» + ?
Phaseolus coccineus (Phaseolus multiflorus) [çiçek fasulyesi] – аҞӘыдшəҭырацəа § аҞӘыдшəҭырацəа «çokçiçekli fasulye = many-flowered bean = многоцветная фасоль»
Phaseolus vulgaris [fasulye] – аҞӘыд, аРшьышьтəы (охот. яз.)
fasulye kılçığı [плеть фасоли] – аЧаҧраз [фасоль-глазница] – аЛабҟəыд
yeşil fasulye, taze fasulye [фасоль стручковая] – аҞӘыдкалиа § аҞӘыдкалиа «fasulye badıcı, fasulye kabuğu = стручок фасоли» < аҞӘыд «fasulye = bean = фасоль» + аКалиа «badıç = legume, silique = стручок»
Abhazya fasulye çeşitleri – sırık [вьющаяся]: аМрагəыз, аХаҟəыд ; çalı [низкорослая]: аШЬапкьаҿ ; diğer: аҞӘыдаҧшь («kırmızı fasulye = red bean = фасоль красная»), аЦаҟəыд, аШЬамхҟəыд Robinia – аЛакациа (< Rus), аҚӘыц-2, аҚӘыцҵла ~ аҚӘыц-ҵла
Robinia pseudoacacia – аЛакациа шкәакәа, аРобиниа § аЛакациа шкәакәа «beyaz akasya = white acacia = белая акация» < аЛакациа «akasya = acacia = акация» + аШкәакәа «beyaz = white = белая»
Medicago sativa – аҦсаҟьа § аҦсаҟьа «süngü sallayan» < аҦса «mızrak temreni; süngü = spearhead; bayonet = наконечник копья, пика; штык» + аҞЬара «sallamak = to sway = махать; качать»
Trifolium campestre – аҼыҩҳаскьын (Кәыҵниа 2011), аЖЬарыбӷьы ~ аЖЬарыбҕьы (Касланӡиа 2005), аСамҟәыр (Кәыҵниа 2011), аЦӘымҟәыр, аДӘцәымҟәыр § аҼыҩҳаскьын «yarış atı otu» < аҼыҩ «yarış atı = racehorse= скакун, скаковая лошадь» + аҲаскьын «ot = herb = трава» (Касланӡиа 2005: молодая трава для корма скаковых лошадей); аЖЬарыбӷьы ~ аЖЬарыбҕьы «yalancı yaprak» < аЖЬара «aldatmak = обмануть, обманывать, провести» + аБӷьы ~ аБҕьы «yaprak = leaf = лист»; аДӘцәымҟәыр < аДӘы «kır, tarla = field = поле» + аЦӘымҟәыр
Trifolium caucasicum – аСамҟәыр (Касланӡиа 2005)
Trifolium repens – аҴыҭәа хыцбҕьы, аҴыҭәа-1
Acacia + Senegalia + Vachellia – аЛакациа (< Rus) (Кәыҵниа 2011), аСафранџь (Касланӡиа 2005)
Mimosa pudica – аМимоза (< Rus), аРаӡны лакациа (Кәыҵниа 2011) § < аРаӡны лакациа (Кәыҵниа 2011) (< Rus. серебристая акация) < аРазны [ӡ ile değil] (Касланӡиа 2005) «gümüş = silver = серебро» + < аЛакациа «akasya = acacia = акация»
Rosaceae – аГӘилшәҭқәа, аГӘилшәҭқәа рҭаацәара § аГӘилшәҭқәа < аГӘил «gül = rose = роза» + аШӘҭқəа {pl} аШӘҭ {sg} «çiçek = flower = цветок»; рҭаацәара «familya = family = семейство»
Filipendula vulgaris – аТаволга (< Rus)
Rubus subgenus Rubus (Rubus subgenus Eubatus) [Rus. ежевика] – аМаахыр {böğürtlen meyvesi = blackberry fruit = плоды ежевики}, аЖыц, аЗыш
Rubus idaeus [ahududu] – аҶархан, аҶархана, аДӘқьанмаахыр, аМшəмаахыр, аБгарыжь (Кәыҵниа 2011) § аДӘқьанмаахыр «dükkân böğütleni» < аДӘқьан «dükkân = shop = магазин, лавка» + аМаахыр «böğürtlen meyvesi = blackberry fruit = плоды ежевики»; аМшəмаахыр «ayı böğütleni» < аМшə «ayı = bear = медведь» + аМаахыр «böğürtlen meyvesi = blackberry fruit = плоды ежевики»; аБгарыжь : Rubus idaeus (Кәыҵниа 2011); Vaccinium arctostaphylos (Касланӡиа 2005) < аБга «kurt, Canis lupus» + ?
Agrimonia eupatoria [koyunotu] – аХЬырса
Rosa [gül] – аГӘил, аУард (< Erm. վարդ vard)
Rosa × odorata [bahçe gülü] – аГӘил, аУард
Rosa canina [kuşburnu] – аҞӘымӷ, аҚӘыцгәил, аБнагәил ~ аБна гәил, аБнауард, аҨсҭааимӷ, аКӘадац-2 (Кәыҵниа 2011) § аБна «yabani = wild = дикий»
Potentilla [beşparmakotu] – аШЬхаҵыҵындра, аҞызшьап
Potentilla indica (Duchesnea indica) – аМаҭҵыҵындра ~ аМаҭ ҵыҵындра, аБнаҵыҵындра § аМаҭҵыҵындра «yılan çileği» < аМаҭ «yılan = snake = змея» + аҴыҵындра «çilek = strawberry = земляника»; аБнаҵыҵындра «yaban çileği» < аБна «yabani = wild = дикий» + аҴыҵындра «çilek = strawberry = земляника»
Fragaria vesca [dağ çileği = земляника] – аҴыҵындра
Fragaria × ananassa [bahçe çileği = клубника] – аУҭра ҵыҵындра, аНанастә ҵыҵындра, аДӘқьанҵыҵындра, аБаҳчаҵыҵындра, аҴыҵындра еихаҳа § аУҭра ҵыҵындра «bostan çileği» < аУҭра «sebze bahçesi, bostan = kitchen garden = огород», аДӘқьанҵыҵындра «dükkân çileği» < аДӘқьан «dükkân = shop = магазин, лавка», аБаҳчаҵыҵындра «bahçe çileği» < аБаҳча «bahçe = garden = сад»; аҴыҵындра еихаҳа «aşılı çilek» < Аихаҳа (еихаҳау) «aşılı, kültürü yapılan = grafted = привитый, окулированный; культурный» + аҴыҵындра «çilek = strawberry = земляника»
Geum urbanum – аБыҭә
Prunus dulcis (Amygdalus communis) [badem] –
Prunus persica (Persica vulgaris) [şeftali] – аТама {meyve}, аТамаҵла {ağaç}
Prunus persica var. persica [şeftali] –
Prunus persica var. nucipersica [nektarin = нектарин] –
şaftali çağlası [unripe peach, immature drupe = неспелые персики] – аТама Ҟамлақəа
Abhazya şeftali çeşitleri: аӠынтама, аМаргəылтама
Prunus domestica [erik] – аБҳәа {meyve} аБҳәаҵла {ağaç}, аҦҳәа {Bzıp lehçesi}
kuru erik, erik kurusu [prune = чернослив] – аБҳәеиқәаҵәа
Abhazya erik çeşitleri: аБҳәамацка, аБҳәамаҷыҕа, аБҳәеиқəаҵəа, аБҳәеимҿаҧа, аДамазбҳəа, аЦырбҳəа
Prunus cerasifera (Prunus divaricata) [alça, kiraz eriği] – аҲӘаса {meyve} аҲӘасаҵла {ağaç}, аБҳәаса {meyve} аБҳәасаҵла {ağaç} {Abjuwa lehçesi}, аҦҳəаса {meyve} аҦҳəасаҵла {ağaç} {Bzıp lehçesi}, аҦҳәасьа {Bzıp lehçesi} (Чрыгба 2014), аҞӘаса {Sadz lehçesi} yabani alça [дикая алыча] – аБнаҳəаса § < аБна «yabani = wild = дикий» küçük yabani alça [мелкая дикая алыча] – аЛарҳəаса § < ? аЛар «bahçe nanesi = peppermint = мята перечная = Mentha × piperita»
[сорт дикой алычи] – аМшəҳəаса erik çağlası [незрелая алыча] – аҲӘаса кəыхь
ekşi erik [кислая алыча] – аҲӘаса ҵəҵəы
Abhazya alça çeşitleri: аҲӘасеихаҳа [колированная алыча], аҲӘасаҟаҧшь [сорт красной алычи], аҲӘасаҩеижь [сорт желтой алычи]
Prunus spinosa [güvem] – аҞырқәыц § аҞырқәыц < аҞырра «каркать, кричать» + аҚӘыц «yemişen, alıç = hawthorn = боярышник»
Prunus armeniaca (Armeniaca vulgaris) [kayısı] – аҶарам {meyve} аҶарамҵла {ağaç}
Prunus cerasus (Cerasus vulgaris) [vişne] – аЦа {meyve} аЦаҵла {ağaç}, аУрысца § аУрысца < аУрыс «Rus = Russian = русский» + аЦа «vişne = sour cherry = вишня»
Prunus fruticosa ? – аЦаша, аЦаш, аБнааца, аБнаца § аЦаша «acı vişne» < аЦа «vişne = sour cherry = вишня» + аШа «acı = bitter = горький, терпкий»; аБнааца < аБна «yabani = wild = дикий» + аЦа «vişne = sour cherry = вишня»
Prunus avium (Cerasus avium) [kiraz] – аЦа еихаҳа, аЦаӷра § аЦа еихаҳа < Аихаҳа (еихаҳау) «aşılı, kültürü yapılan = grafted = привитый, окулированный; культурный»
Abhazya kiraz çeşitleri: аЦашкəакəа (beyaz), аЦеиқəаҵəа (siyah), аЦеихаҳа (iri)
Prunus padus (Padus avium) [kuş kirazı] – аЧериомуха (< Rus. черёмуха)
Prunus laurocerasus [karayemiş] – аШымҳа {meyve}, аШымҳаҵла {ağaç} {Abjuwa, Bzıp lehçesi}, аМаамаҵәа ~ аМаҳа {Sadz lehçesi} (Чрыгба 2014), аМҳа {Sadz lehçesi}
[yabani karayemiş = дикая лавровишня] – аБна шымҳа, аШымҳаша § аБна шымҳа < аБна «yabani = wild = дикий» + аШымҳа «karayemiş = cherry laurel = лавровишня»; аШымҳаша «acı karayemiş» < аШымҳа «karayemiş = cherry laurel = лавровишня» + аШа «acı = bitter = горький, терпкий»
Aruncus dioicus – аИмхәыц
Pyracantha coccinea – аКӘмарца
Crataegus microphylla [yemişen, alıç] – аҚӘыц-1, аҚӘыцшкəакəа, аҚӘыцыш, аҚӘымырӷьаӷь, аЛаҟҟәымыҕ, аЛаҟџәымаӷ, аҶыҷын
Cydonia oblonga [ayva] – аБиа {meyve}, аБиаҵла {ağaç}
Eriobotrya japonica –
Malus [elma] – аҴӘа {meyve}, аҴӘаҵла {ağaç}
Malus orientalis (Malus sylvestris subsp. orientalis) [yaban elması, acı elma] – аБнаҵəа {meyve}, аБнаҵəаҵла {ağaç}, аҴӘаша § аБнаҵəа «yaban elması» < аБна «yabani = wild = дикий» + аҴӘа «elma = apple = яблоко; яблоня»; аҴӘаша «acı elma» < аШа «acı = bitter = горький, терпкий» + аҴӘа «elma = apple = яблоко; яблоня»
aşılı elma [окулированная яблоня] – аҴӘеихаҳа ~ аҴӘа еихаҳа § < Аихаҳа (еихаҳау) прил. «aşılı, kültürü yapılan = grafted = привитый, окулированный; культурный»
kırmızı elma [красное яблоко] – аҴӘа ҟаҧшь
olmamış yeşil elma [неспелое яблоко] – аҴӘа пера § < аПера (иперу) «незрелый, неспелый, зеленый»
Abhazya elma çeşitleri: Аихаҵəа, аҦсуа ҵəа, аҲӘырҵəа, аЦиганцəа, аҴӘагəаҩа, аҴӘажьақца, аҴӘаҟаҧшь, аШЬақарҵəа
elma armut gibi yabani yemişler [дикие ягоды, дикая груша и дикое яблоко] – аҲаша-ҵəаша
Mespilus germanica [muşmula] – аБацә {meyve}, аБацəҵла {ağaç}, аБрацə
Pyrus communis [armut] – аҲа {meyve}, аҲаҵла{ağaç}
Pyrus communis subsp. caucasica [yaban armudu] – аҲаҷҷа, аҴӘасса, аҲаша {Abjuwa lehçesi}
olmamış yeşil armut [неспелая зеленая груша] – аҲакəамҧа
olgun armut [груша поспела] – аҲа ҟалеит
sarı armut [желтая груша] – аҲа ҩеижь
Abhazya armut çeşitleri: Баҭиҳа, аБерҳа, аДушьешьҳа [дюшес], аЗачаҳа, аӠынҳа, аКарпыжəҳа, аҚЬафырҳа, аҞӘҧсҳа, аҞӘшьарҳа, аЛагəанҳа, аЛуҳа, аМгəарчҳа, Нанҳəаҳа, аСаӡҳа, аХəажəа, аХəыӡҳа, аҲаӡа, аҲапаҩ, аҲаҧшь, аҲаш, аЦхарҳа, аҴӘагəаҩа, аЧарқьазҳа, аҼадҳа, аШЬақарҳа
Sorbus aucuparia (Sorbus boissieri) [kuş üvezi] – аМҿыш {meyve}, аМҿышҵла{ağaç}, аМҷашьа
Sorbus torminalis – аМышәҳа
Rhamnaceae – аЛакәымҳақәа рҭаацәара
Frangula alnus (Rhamnus frangula) – аЛакәымҳа
Ziziphus jujuba [hünnap] –
Hovenia dulcis [şekerağacı] – аГӘмырзла, аКамфеҭҵла (< Rus. конфетное дерево)
Paliurus spina-christi [karaçalı] – аКалыр, аКЬырқəыц
Elaeagnaceae [iğdegiller] –
Elaeagnus angustifolia [iğde] –
Hippophaе rhamnoides [çıçırgan] – аҞӘарамаҕ, аКӘадац, аҶыҷҳәаса, аҬӘымыҕ, аЛаҟьҵəымӷ, аҞыҟҵәымаӷ, аШЬхыршәыц, аҚьар
Ulmaceae [karaüaçgiller] –
Ulmus minor [karaağaç] – аРаш
Cannabaceae – аҚӘнықәа рҭаацәара
Cannabis sativa – аҚӘны (Кәыҵниа 2011) § аҚӘны : "Cannabis sativa" (Кәыҵниа 2011), "Linum usitatissimum" (Касланӡиа 2005); аНыцә : "Linum usitatissimum" (Кәыҵниа 2011), "Cannabis sativa" (Касланӡиа 2005)
Humulus lupulus – аҞарма, аЛымшә {Bzıp lehçesi}
Celtis caucasica (Celtis australis subsp. caucasica) [çitlembik] –
Urticaceae – аХӘацқәа рҭаацәара
Urtica [ısırgan] – аХӘац, аХӘаҷа, аХӘыц
Urtica urens [küçük ısırgan] – аХӘац уздыруа, аХӘыц уздыруа
Urtica dioica [büyük ısırgan] – аХӘацдагəа ~ аХӘац дагәа, аХӘыц дагәа, аХӘац ҩ-ҩныктәи § < аДагəа «sağır = deaf = глухой, тугоухий»; Ҩ-ҩныктәи §«iki evcikli»
Moraceae – Амжәатәқәа рҭаацәара
Artocarpus altilis [ekmekağacı] – аЧаҵла § аЧаҵла «ekmek ağacı» < аЧа «ekmek = bread = хлеб» + аҴла «ağaç = tree = дерево»
Ficus – аФикус
Ficus carica – аЛаҳа {meyve}, аЛаҳаҵла {ağaç}
Ficus carica subsp. carica var. domestica [incir] – аЛаҳа {meyve}, аЛаҳаҵла {ağaç}
Ficus carica subsp. carica var. caprificus [ilek] – аҴыслаҳа, аБналаҳа «yabani incir» § < аБна «yabani = wild = дикий» + аЛаҳа
olmamış incir [неспелый инжир] – аЛаҳа кəамҧа
Abhazya incir çeşitleri: Аҩсҭаалаҳа, аЛаҳаҟьаҟьа, аЛаҳаш, аЛаҳеиқəаҵəа, аМжəалаҳа, аПатырџьанлаҳа, аҬырқəлаҳа [«Türk inciri»], аХынтəылаҳа, аШЬақарлаҳа, Ҩынтəлаҳа [сорт дикого инжира, «медвежий инжир»] – аМшəлаҳа
Ficus benghalensis – аБаниан (< Rus)
Ficus elastica – аКаучуктә Фикус
Morus [dut] – аМжәа {meyve}, аМжәаҵла {ağaç} {Abjuwa lehçesi}, аМзәа {Bzıp lehçesi}, аМаркәыса {Sadz lehçesi} (Чрыгба 2014: < ср. адыг. маркIуэ ‘шелковица’, ‘ежевика’, ‘малина’)
[шелковица неплодоносящая] – аМжəарбаӷь
[шелковица плодоносящая] – аМжəарцына
Morus alba [ak dut] – аМжəашкəакəа
Morus nigra [kara dut] – аМжəеиқəаҵəа
Abhazya dut çeşitleri: аМжəахəа Betulaceae [huşgiller, akkayıngiller] – аЛқәа рҭаацәара
Alnus [kızılağaç] – аЛ, аЛҵла
Alnus incana – аЛшкəакəа ~ аЛ шкәакәа § аЛ шкәакәа «ak kızılağaç» < + аШкәакәа «beyaz = white = белая»
Alnus glutinosa subsp. barbata – аЛқамса ~ аЛ қамса
Betula litwinowii [huş] – аҴааҵла
Carpinus [gürgen] – аХЬаца § аХЬаца «vişne kestanesi» < аХЬа «kestane = chestnut = каштан» + аЦа «vişne = sour cherry = вишня»
Carpinus orientalis [Doğu gürgeni] – аХЬараџь
Corylus avellana [fındık] – аРаса {meyve}, аРасаҵла {ağaç}, аРасац {meyve}
yabani fındık [дикий орех (мелкий)] – аБнараса, аБнатә раса
Abhazya fındık çeşitleri: аБахəылраса, аМҟəыбараса, аҼадраса
Fagaceae [karakayıngiller] – аШӘтәқәа рҭаацәара
Fagus orientalis [kayın] – аШӘә, аШӘҵла
Quercus [meşe] – аЏЬ, аЏЬҵла
Quercus petraea [sapsız meşe] –
Quercus petraea subsp. iberica [кавказский дуб] – Кавказтəи аџь
Quercus robur [saplı meşe] – Quercus suber [mantar meşesi] – аПробкатә аЏЬ Castanea sativa [kestane] – аХЬа {meyve}, аХЬаҵла {ağaç}, аХЬа лаҵатәы, аРҷҷатəы (охот. яз.) {ağaç}
Juglandaceae – аРаҵлақәа рҭаацәара
Juglans regia [ceviz] – аРаҵла {ağaç}, аРа {ağaç}, аКакан {meyve}, аКаканҵла {ağaç}
olmamış yeşil ceviz [зеленый, неспелый грецкий орех] – аРаҧа
Abhazya ceviz çeşitleri: аМрагəыз-2, аРамҽыӷ, аРаӡа, аРакəада
Carya illinoinensis [pikan cevizi] – аПекан (< Rus) Pterocarya fraxinifolia [yalankoz] аЛаҧана (Кәыҵниа 2011), аЛаҧан (Касланӡиа 2005) Begoniaceae – Begonia – Cucurbitaceae [kabakgiller] – аМҟәыбатәқәа рҭаацәара [растение из семейства тыквенных] – аМџь MEYVE [тыквина] – аҞабшәыр Cucumis sativus [hıyar] – аНаша Cucumis melo [kavun] – аШЬынка, аМҟәыбыр Lagenaria siceraria (Lagenaria vulgaris) – аМҟәыба, аЛагенариа (< Rus) Citrullus lanatus [karpuz] – аКарпыжә, аКырпыжə, аҲабырзакь Citrullus colocynthis – аБна карпыжә § аБна карпыжә (< Rus. дикий арбуз) «yaban karpuzu» < аБна «yabani = wild = дикий» + карпыжә «karpuz = watermelon = арбуз» Ecballium elaterium – аНаша аапкы § аНаша аапкы (< Rus. бешеный огурец) «kuduz hıyarı» < аНаша «hıyar = cucumber = огурец» + аАпк «kuduz = rabid = бешеный» Luffa – аМачалка, аЛиуффа – Cucurbita – аКӘабашьиа Cucurbita pepo – аХапара, аХапараҟаб Cucurbita pepo var. patisson – аПатиссон Cucurbita moschata – Cucurbita maxima – аҞаб, аҞабақ [тыква с тонкой кожурой] – аЦӘадаҟаб, аЦӘадаҟабақ Clusiaceae (Guttiferae) – Hypericum calycinum – аЦӘламсыш, аЖЬафархь ~ аЖЬа фархь, аЖЬарфархь, аЖЬамкрахәшә Euphorbiaceae – аЦгəыхшқәа рҭаацәара Ricinus communis – Manihot esculenta – Hevea brasiliensis – Euphorbia [sütleğen] – аЦгəыхш § аЦгəыхш «kedi sütü» < аЦгəы «kedi = cat = кошка» + аХш «süt = milk = молоко» Euphorbia peplis – аЦгәыхш Euphorbia macroceras – аҼырба Euphorbia piscidermis – аБлыхәшә Linaceae [ketengiller] – Linum usitatissimum [keten] – аНыцә (Кәыҵниа 2011) § аНыцә : "Linum usitatissimum" (Кәыҵниа 2011), "Cannabis sativa" (Касланӡиа 2005); аҚӘны : "Cannabis sativa" (Касланӡиа 2005), "Linum usitatissimum" (Кәыҵниа 2011) Passifloraceae [çarkıfelekgiller] – Passiflora [çarkıfelek] – Rafflesiaceae [raflezyagiller] – аРаффлезиақәа рҭаацәара Rafflesia [raflezya] – аРаффлезиа Rus. раффлезия) Salicaceae [söğütgiller] – аҦслышқәа рҭаацәара Populus [kavak] – аӶш ~ аҔш, аӶшҵла ~ аҔшҵла, аҶандар {Abjuwa lehçesi} § Касланӡиа 2005: аҶандар 1. {Abjuwa lehçesi} kavak 2. çınar Populus alba [ak kavak] – аӶш шкәакәа ~ аҔш шкәакәа Populus tremula [titrek kavak] – аБҕьыршәшәа, аҴлаш § аБҕьыршәшәа «yaprak sallayan» < аБӷьы ~ аБҕьы «yaprak = leaf = лист» + аРшəшəара «sallamak» Populus nigra [kara kavak] – аМышəа (Касланӡиа 2005), аӶш ~ аҔш (Наҷҟьебиа 2013) Populus nigra 'Italica' (Populus pyramidalis) [selvi kavak] – аПирамидатə ҷандар (< Rus) Salix caucasica; Salix alba [söğüt] – аҦслыш, аХларӡ Violaceae [menekşegiller] – аДӘыкрынқәа рҭаацәара Viola [menekşe] – аДӘыкрын, аКəаза, аҴӘараса § < аДӘы «kır, tarla = field = поле» Viola odorata [kokulu menekşe] – аАҵрахəшə Viola tricolor [hercai menekşe] – аБлаҭӷынҷ ~ аБлаҭҕынҷ Geraniaceae – Erodium – Geranium – аГеран (< Rus. герань) Geranium robertianum – Ҵыкә ихәшә (Кәыҵниа 2011), Ҵәыҟә ихәшә, Ҵәыҟә ишәҭ Pelargonium – аПеларгониа (< Rus. пеларгония) Anacardiaceae – Anacardium occidentale – Cotinus coggygria [pamuklu sumak] – аСахҭаншәыга Mangifera indica [mango] – Pistacia vera [antepfıstığı] – Rhus [sumak] – Meliaceae – Azadirachta indica – Melia azedarach [yalancı tespihağacı] – Nitrariaceae (Tetradiclidaceae, Peganaceae) – Peganum harmala [üzerlik] – Rutaceae [sedefotugiller] – Aurantioideae (Citroideae) [turunçgiller] – ацитрустə ҵиаақəа Citrus [turunçgil, narenciye] – аЦитрус Citrus × limon [limon] – аЛимон, аЛуман Citrus × sinensis [portakal] – аПатырқал Citrus reticulata [mandalina] – аМандарина Sapindaceae – Aesculus hippocastanum [at kestanesi] – Acer [akçaağaç] – аНҷа, аМҷа ? Acer platanoides – аНҷа бҕьыҵар Acer laetum – аӶЬаз ~ аҔЬаз, аӶЬаӷь Acer pseudoplatanus – аӶЬар ~ аҔЬар, аЧамҳа Acer macrophyllum – аЧамҳа Acer campestre – аЧамҳа Simaroubaceae – Ailanthus [aylandız, kokarağaç] – айлант Brassicaceae (Cruciferae) [lahanagiller] – аЏЬаршәҭқәа, Мамзаргьы ахәылырҳәқәа рҭаацәара Alyssum [deliotu, kuduzotu] – аШЬырра {Sadz lehçesi} Matthiola [şebboy] – аЛевкои (< Rus) Brassica oleracea [lahana] – аХӘылырҳә, аКапуста (< Rus) Brassica oleracea convar. capitata f. alba [beyaz lahana] – аХӘылырҳә хыш Brassica oleracea convar. capitata f. rubra [kırmızı lahana] – Brassica oleracea convar. botrytis [karnabahar] – аХӘылырҳә шәы Brassica oleracea convar. gemmifera – Бриуссельтәи ахәылырҳә Brassica oleracea convar. italica [brokkoli] – Brassica oleracea convar. gongylodes [alabaş] – аХӘыл Brassica napus [kolza] – аРапс (< Rus) Brassica rapa [репа] – аЦыца (Кәыҵниа 2011) Brassica rapa subsp. rapa [şalgam] – аТурнепс (< Rus) [белая репа] – аЦыха-1 (Касланӡиа 2005) Brassica campestris – аБна хәылырҳә § аБна хәылырҳә «yaban lahanası» < аБна «yabani = wild = дикий» + аХӘылырҳә «lahana = cabbage = капуста» Brassica nigra [kara hardal] – Brassica juncea [kahverengi hardal] – Sinapis alba [hardal] – аБаџа, аРцеи Sinapis arvensis [hardalotu] – аБнабаџа § аБна хәылырҳә (< Rus. дикая горчица) «yaban hardalı» < аБна «yabani = wild = дикий» + аБаџа «hardal = mustard = горчица» Raphanus raphanistrum [yaban turpu, acırga] – аБна цыца § аБна цыца (< Rus. дикая редька) «yaban turpu» < аБна «yabani = wild = дикий» + хәылырҳә «turp = radish = редька» Raphanus raphanistrum subsp. maritimus – аҞӘарацыца Raphanus sativus [turp] – аЦыца (Касланӡиа 2005) Raphanus sativus niger [kara turp + beyaz turp = редька] – kara turp [чёрный редис] – аЦыцеиқəаҵəа beyaz turp [белый редис] – аЦыцаш Raphanus sativus sativus [kırmızı turp, fındık turpu = редис, редиска] – аЦыцаҧшь, аЦыцасса, аРедис (< Rus) Camelina sativa – аҦшьырца Capsella bursa-pastoris [kuşkuşa] – аДӘхаха Armoracia rusticana (Cochlearia armoracia) – аҴӘырхәы Cardamine hirsuta – аДӘы ҷырхал ~ аДӘыҷырхал (Кәыҵниа 2011), аДӘыҷархал (Касланӡиа 2005) Cardamine bulbifera – аБнаҷыркəа ~ аБна ҷыркәа, аЏЬмарыц, аУацџьмарыц Cardamine sp. – аКкараныцə ~ аКкара ныцә § аКкараныцə «koru keteni» < аКкара «yaprakdöken korusu = deciduous grove = роща, лиственный лес» + аНыцә «keten; kenevir» Nasturtium officinale [su teresi] – аЦыхашьҭиаа, аЦыха-2 (Касланӡиа 2005) Erysimum – аҨеижьшәҭы Lepidium sativum [tere] – Capparaceae – Capparis spinosa [gebre] – Resedaceae – Reseda – Salvadoraceae – Salvadora persica [misvak ağacı] – Tropaeolaceae – Tropaeolum [latinçiçeği] – Thymelaeaceae – Daphne mezereum [mezeryon] – аЏЬцәа Daphne pontica [kurtbağı] – аДӘыжьҵәа Malvaceae – Theobroma cacao [kakao ağacı]– аКакао ҵла, аШоколадтә ҵла (< Rus. шоколадное дерево) Durio zibethinus – аДуриан Alcea rosea [gülhatmi] – Althaea officinalis [hatmi] – аМалыхə, аДоуҟəыд ~ аДоу ҟәыд § аДоуҟəыд ~ аДоу ҟәыд «tetanoz/şarbon fasulyesi» < аДоу «tetanoz = tetanus = столбняк» (Кәыҵниа 2011); «şarbon = anthrax = сибирская язва (Касланӡиа 2005)» + аҞӘыд «fasulye = bean = фасоль»; Кәыҵниа 2011 аДоу ҟәыд için "норичник обыкновенный" (sa: 260 sözlükte) derken, аДоу ахәшә için "норичник обыкновенный" (sa: 151 metin içinde) ve "алтей лекарственный" (sa: 260 sözlükte) diyerek, her ikisini de sözlükte karıştırmış Althaea cannabina [eşekgümeci] – аҦшакрахәшә § < аҦшакра «дыҧшакит : он(а) заболел(а) ревматизмом» + Malva [ebegümeci] – Gossypium [pamuk] – аБамба Abelmoschus esculentus [bamya] – Hibiscus rosa-sinensis [Japon gülü, Çin gülü] – Tilia rubra subsp. caucasica (Tilia dasystyla subsp. caucasica) [Kafkas ıhlamuru] – аҬӘа, аҬӘаҵла Tilia cordata [küçük yapraklı ıhlamur] – аҬӘаҵла бӷьысса ~ аҬӘаҵла бҕьысса § бӷьысса ~ бҕьысса < аБӷьы ~ аБҕьы «yaprak = leaf = лист» + аСса «küçük = small = мелкий» Lythraceae – Lawsonia inermis [kına ağacı] – Punica granatum [nar] – аМыҵмыџь, аМаҵмыџь {meyve + ağaç} tatlı nar [сладкий гранат] – аМаҵмыџь хаа Trapa natans [sukestanesi] – Myrtaceae [mersingiller] – Eucalyptus [ökaliptus] – аЕвкалипт (< Rus. эвкалипт) Myrtus communis [mersin] – Syzygium aromaticum [karanfil ağacı] – Acca sellowiana – аФеихоа (< Rus. фейхоа) Onagraceae – Fuchsia [küpeçiçeği] – Circaea lutetiana – аҬаҧҭахәшәы (Кәыҵниа 2011), аҬаҧҭахəшə (Касланӡиа 2005) § аҬаҧҭахəшə «guatr emi» < аҬаҧҭа «guatr = goitre = жировик, зоб» + + аХӘшә «em = drug = лекарство» Staphyleaceae [patlakgiller] – Staphylea colchica [patlak] – аҚампыр, аКампыр Cornaceae [kızılcıkgiller] – Cornus mas [kızılcık] – аБгыӡыр {Abjuwa lehçesi}, аБгыӡра, аБгыӡьыр {Bzıp lehçesi}, аБзара ~ аБзар {Sadz lehçesi} Cornus australis (Swida australis) – аХларҵә, аХламҵә Hydrangeaceae [ortancagiller] – Hydrangea [ortanca] – Philadelphus caucasicus – аЖЬарфархь Actinidiaceae [kivigiller] – Actinidia deliciosa [kivi] – аКЬиви Balsaminaceae [kınaçiçeğigiller] – Impatiens noli-tangere [kınaçiçeği] – аМахәшәыга, аҚӘына § аМахəшəыга «boya dalı» < аМахə «dal = branch = сук, ветка» + аШӘыга «boya = dye = краситель» Ebenaceae [abanozgiller] – Diospyros lotus [kara hurma] – аҲӘырмасса, аБна хәырма § аҲӘырмасса «küçük hurma» < + аСса «küçük = small = мелкий», аБна хәырма (< Rus. дикая хурма) «yaban hurması» < аБна «yabani = wild = дикий» Diospyros kaki [Trabzon hurması] – аҲӘырма {meyve}, аҲӘырмаҵла {ağaç} hurma kurusu, kurutulmuş hurma [сушенная хурма] – аҲӘырмарҩа Ericaceae [fundagiller] – Arbutus unedo [kocayemiş] – Erica arborea [süpürgeotu, püren] – аЖӘҩарӡы Rhododendron caucasicum [Kafkas ormangülü] – аХӘамса, аХӘымсы {Abjuwa lehçesi} Rhododendron ponticum [pembe ormangülü, komar] – аХӘажә Rhododendron luteum [sarı ormangülü, zifin] – аБжьынҵ Vaccinium arctostaphylos [çayüzümü] – аЖЬынҵәры, аБгарыжь (Касланӡиа 2005) § < аЖЬы «et» + аНҵəара «1. кончиться, кончаться; 2. (о множестве) погибнуть, гибнуть, сдохнуть, дохнуть, перевестись, переводиться»; аБгарыжь : Rubus idaeus (Кәыҵниа 2011); Vaccinium arctostaphylos (Касланӡиа 2005) Vaccinium myrtillus [çobanüzümü, yabanmersini] – аШЬхарпаҿ, аҲӘарпаҿ, аШЬхарыжь Primulaceae [çuhaçiçeğigiller] – Primula [çuhaçiçeği] – аПримула (< Rus) Primula vulgaris subsp. sibthorpii [çuhaçiçeği] – аӠыӡкәыр, Гыд ибҕьы, Гыд ибӷьыц, Хəыҭибӷьыц, аҦшьра ахәшә Anagallis arvensis [farekulağı] – аҦсҳәысҭра ахәшә ~ аҦсҳәысҭрахәшә, аҦсҭҳәысҭра ахәшә ~ аҦсҭҳәысҭрахәшә § аҦсҭҳәысҭра ахәшә «sedef emi» < аҦсҳәысҭра ~ аҦсҭҳәысҭра «liken, sedef, egzama = lichen planus, psoriasis, eczema = лишай» + аХӘшә «em = drug = лекарство» Cyclamen abchasicum [Abhaz domuzağırşağı = абхазский цикламен] – аШЬанҵə-ҟлынҵə (Касланӡиа 2005), аШЬынҵәҟлынҵә, аШЬынҵәҟынҵә (Кәыҵниа 2011), аКӘмаркакаҷ ~ аКӘмар какаҷ § аШЬанҵə-ҟлынҵə < ? аШЬанҵа «çakmak taşı = flint = кремень» + ?? аҞлымҵə «matkap ucu, burgu= drill bit = сверло» Theaceae [çaygiller] – Camellia sinensis [çay] – аЧаи Boraginaceae – Cynoglossum officinale – аЖЬалымҳа, аЖӘлымҳа Lappula – аДыҧсыла Myosotis [unutmabeni] – аҶабҳаскьын, аГӘмырхашҭ Nonea intermedia – аИхашәҭ (Кәыҵниа 2011), Аихашәҭ (Касланӡиа 2005) Symphytum grandiflorum [bir tür karakafes] – аҲӘамҳәа ахәшә Symphytum abchasicum [bir tür karakafes] – Symphytum caucasicum [bir tür karakafes] – аШЬыҟə Trachystemon orientale [kaldırık, ıspıt] – аУадырхса, аБыӷьџьаџьа, аҦшандага бӷьы Apocynaceae – Nerium oleander – аОлеандр (< Rus) Hoya carnosa – Periploca graeca – аБтәыҩа, аБарбацхәшәы ~ аБарбац хәшәы, Ферызыхәшә § < аБарбац «alerji = allergy = аллергия» Vinca major var. hirsuta [Cezayir menekşesi] – аХыц, Хыц, аХыш Gentianaceae – Centaurium erythraea – аҲӘараҳ, аШыӡхәшәы § < аШыӡ «sıtma = malaria = малярия» + аХӘшә «ilaç = drug = лекарство» Rubiaceae – Cinchona – Coffea – аКаҳуаҵла Rubia tinctorum – Oleaceae – Jasminum – аЏЬыҧ сущ. бот. жасмин. Syringa vulgaris – Ligustrum vulgare – аЏЬмарӡыӡыш (Кәыҵниа 2011), аЏЬмарӡыӡ (Касланӡиа 2005) § < аЏЬма «keçi = goat = коза» + аРӡыӡара «ilham vermek; uyandırmak = to arouse, instill, inspire; to convince, suggest = внушить, внушать» Fraxinus excelsior [dişbudak] – аЖа ~ Ажа, аЖаҵла ~ Ажаҵла Olea europaea [zeytin] – аЗеиҭын, аМахəа Gesneriaceae – Gloxinia – аГлоксиниа Saintpaulia ionantha – Узамбаратәи аДӘыкрын (< Rus. узамбарская фиалка) Plantaginaceae – Antirrhinum majus [aslanağzı] – Callitriche palustris – аҶыҷмасса (Кәыҵниа 2011), аҶыҷмаса (Касланӡиа 2005) Digitalis ferruginea subsp. schischkini – аӠызҩа, аЦӘҵыхәа Digitalis ciliata – аӠыцәа Plantago – аХӘырбӷьыц ~ аХӘырбҕьыц, аХӘрбӷьыц Plantago major – аХӘырбҕьыц ҟьаҟьа Plantago lanceolata – аХӘырбҕьыц хәхәа Scrophulariaceae – Scrophularia nodosa – аЖӘзҩахəшə, аЖӘзҩа ахәшә, аДоу ахәшә, аҲӘыр § аЖӘзҩахəшə «şarbon emi» < аЖӘзҩа «şarbon = anthrax = сибирская язва» + аХӘшә «em = drug = лекарство»; аДоу ахәшә «tetanoz emi» < аДоу «tetanoz = tetanus = столбняк» (Кәыҵниа 2011); «şarbon = anthrax = сибирская язва (Касланӡиа 2005)» + аХӘшә «em = drug = лекарство»; Кәыҵниа 2011 аДоу ҟәыд için "норичник обыкновенный" (sa: 260 sözlükte) derken, аДоу ахәшә için "норичник обыкновенный" (sa: 151 metin içinde) ve "алтей лекарственный" (sa: 260 sözlükte) diyerek, her ikisini de sözlükte karıştırmış Verbascum thapsus [sığırkuyruğu] – аМаасилхəшəы ~ аМаасил хәшәы Verbascum thapsiforme [sığırkuyruğu] – аМшəҳа Verbascum gnaphalodes [sığırkuyruğu] – аЗаргәаҧ Verbascum blattaria [sığırkuyruğu] – аДухәшә Verbascum phlomoides [sığırkuyruğu] – аҦшахәшә (Касланӡиа 2005) § < аҦша «1. ветер; 2. мед. ревматизм» + аХӘшә «em = drug = лекарство»; аҦшахәшә : Aegopodium podagraria & Atropa belladonna (Кәыҵниа 2011); Verbascum phlomoides (Касланӡиа 2005) Pedaliaceae – Sesamum indicum [susam] – Verbenaceae – Verbena officinalis – аДӘыҳәымсаг ~ аДӘы ҳәымсаг Orobanchaceae [canavarotugiller] – Orobanche [canavarotu] – Lamiaceae (Labiatae) – Ajuga reptans [mayasılotu] – аУапалашьшьы (Кәыҵниа 2011), аШЬаптахьхәшәы (Кәыҵниа 2011), аШЬаптахь ахәшә, аШЬакьтахьхьшə (Касланӡиа 2005), аҲаупалшь, аШЬаш § < аШЬакьтахь «migren = migraine = мигрень» + аХӘшә «em = drug = лекарство» Lavandula [lavanta, karabaşotu] – Ocimum basilicum [fesleğen, reyhan] – аРаҳана Salvia glutinosa [adaçayı] – аҞӘылбыш, аҞӘылбӷьы ~ аҞӘылбҕьы, аЛыкə Melissa officinalis [oğulotu] – Prunella vulgaris – аҞармча, аНацәхкәырша ахәшә Nepeta cataria [kedi nanesi] – Glechoma hederacea – аРшышга, аКӘаза, аАҵрахәшә, аАҵра хәшәы, аЛаҟарма, аБҕьыгьежь Origanum vulgare [mercanköşk kekiği] – аҦшьрахәшә, аҦшьра ахәшә § аҦшьрахәшә «yılancık emi» < аҦшьра «yılancık = erysipelas = рожа» + аХӘшә «em = drug = лекарство» Thymus caucasicus [kekik] – аШЬхарчаи § аШЬхарчаи «arı çayı» < аШЬхар «işçi arı = worker bee = рабочая пчела» + аЧаи «çay = tea = чай» Mentha [nane] – аШЬыхə Mentha longifolia [it nanesi] – аҞӘылмиҭа, аҞӘалмиҭа {Abjuwa lehçesi}, аШЬыхə Mentha aquatica [su nanesi] – аҼадшьыхә Mentha pulegium [yarpuz] – аДӘшьыхә, аГӘыхь хәшәы Mentha arvensis [kır nanesi] – аБнараҳана, аГырцыца Mentha × piperita [bahçe nanesi] – аЛар, аЛарымка, аЛымка Satureja [zater kekiği] – аҴыбра Clinopodium vulgare (Calamintha vulgaris) – аҼырӡәа, аҞӘаҧариа, аГӘыхьхəшə § аГӘыхьхəшə < аГӘыхь «сердечная боль, боль в сердце., сердечное заболевание» + аХӘшә «em = drug = лекарство» Calamintha nepeta (С. officinalis) – аДӘыхәшә Lamium album [ballıbaba] – аХӘацдагəа-2 (Касланӡиа 2005) Stachys officinalis (Betonica officinalis) – аҲӘашьҭа шәҭы Stachys macrantha (Betonica grandiflora) – аШшазаарахәшә Stachys sylvatica [bir tür dağçayı] – аХырча Solanaceae – аҞӘымқәа рҭаацәара Petunia – аПетуниа (< Rus) Nicotiana tabacum [tütün] – аҬаҭын Nicotiana suaveolens – аҬаҭын фҩыхаа Abhazya tütün çeşitleri: аСамсун [Samsun, сорт абхазского табака] Atropa belladonna – аҦшахәшә (Касланӡиа 2005), аҦшьрахәшә, аБеладонна, аБелладонна (< Rus) § аҦшахәшә : Aegopodium podagraria & Atropa belladonna (Кәыҵниа 2011); Verbascum phlomoides (Касланӡиа 2005) < аҦша «romatizma = rheumatism = ревматизм» + аХӘшә «em = drug = лекарство» Hyoscyamus – аБлахәыц ҵхыга, аБелена (< Rus) Hyoscyamus niger – аБлахәшә, аБелена еиқәаҵәа § аБла ~ аЛа «göz», Аиқəаҵəа «siyah = black = чёрный» Capsicum annuum [biber] – аПырпыл, аПарпыл, аҾыцца [охот. яз.] tatlı biber – аПырпылхаа, аПарпылбагəа ~ аПарпыл багəа [неострый перец] acı biber – аПырпылца ~ аПырпыл ца, аПарпылца Datura stramonium [tatula] – аЛаапкышәҭ, аЛыҟә, аЛаҟә, аРҩышьыга Solanum melongena [patlıcan] – аҞандыл, аБаклаџьан (< Rus. баклажан) Solanum dulcamara – Solanum lycopersicum (Lycopersicon esculentum) [domates] – аПатырџьан, аТапырџьан, аПамидор (< Rus. помидор), аТомат Solanum tuberosum [patates] – аКартош, аКартофель [дикая картофель] – аБна картош Solanum nigrum [itüzümü] – аҞӘым, аКӘытмырца, аКӘытмырццы Physalis alkekengi [güveyfeneri] – аҬуҵбыр, аЏЬмарӡыӡ (Кәыҵниа 2011) § < аЏЬма «keçi = goat = коза» + аРӡыӡара «ilham vermek; uyandırmak = to arouse, instill, inspire; to convince, suggest = внушить, внушать» Convolvulaceae [çitsarmaşığıgiller] – Convolvulus [sarmaşık] – аҞарма Convolvulus arvensis [mahmude, tarla sarmaşığı] – аҞармеиқәаҵәа, аҲӘысҭаҟарма, аҲӘаҟарма § аҞармеиқәаҵәа «kara sarmaşık» < аҞарма «sarmaşık = bindweed = вьюнок» + Аиқəаҵəа «siyah = black = чёрный», аҞармеиқәаҵәа «tarla sarmaşığı» < аҲӘысҭа «огороженный участок, служащий летом пашней, осенью местом выпаса скота» + аҞарма «sarmaşık = bindweed = вьюнок», аҲӘаҟарма «domuz sarmaşığı» < аҲӘа «domuz = pig = свинья» + аҞарма «sarmaşık = bindweed = вьюнок» Calystegia silvatica [bir tür çit sarmaşığı] – аКӘыкәу ҟарма (Кәыҵниа 2011), аҲӘаҟарма (Кәыҵниа 2011) Ipomoea batatas [tatlı patates] – Ipomoea purpurea [kahkahaçiçeği] – Cuscuta – аШырӡыцə, аРакəаҩеижь Apiaceae – аҲаргьтәқәа рҭаацәара cremocarpium [вислоплодник] – аШӘыркнаҳа [двусемянка] – Ҩ-жәлактәи Anethum graveolens [dereotu] – аУҭракама, аУрыс кама, аКама-2 § аУҭракама (< Rus. огородный укроп) «bostan rezenesi» < аУҭра «sebze bahçesi, bostan = kitchen garden = огород» + аКама «rezene = fennel = фенхель», аУрыс кама «Rus rezenesi» Apium graveolens [kereviz] – аСона Foeniculum vulgare [rezene] – аКама-1, аҦсуа кама § аҦсуа кама «Abhaz rezenesi» Petroselinum crispum – аМқьындыл, аМақьандыл, аМакьындол [дикая петрушка] – аҲкәажә лымкәандыр, аҲкәажә лыбна Aegopodium podagraria – аӠыӡырхәых, аҾырпын, аҾырпынҳаскьын, аҦшахәшә (Касланӡиа 2005), аҦшахуш § < аҦша «1. ветер; 2. мед. ревматизм»; аҦшахәшә : Aegopodium podagraria & Atropa belladonna (Кәыҵниа 2011); Verbascum phlomoides (Касланӡиа 2005) Carum carvi [Frenk kimyonu] – аТмин (< Rus) Coriandrum sativum [kişniş] – аХӘысхәа (Кәыҵниа 2011), аХӘəсхəа (Касланӡиа 2005), аҞӘландыр (Кәыҵниа 2011), аКӘландыр (Касланӡиа 2005), аКӘлындыр, аМкəандыр (Касланӡиа 2005) Cicuta virosa – аСаҟҭыр Oenanthe pimpinelloides [deli maydanoz] – аХӘрахəшə (Касланӡиа 2005), аХӘра ахәшә (Кәыҵниа 2011) § аХӘрахəшə «yara emi» < аХӘра «yara = wound = рана, ранение» + аХӘшә «em = drug = лекарство» Pimpinella anisum (Anisum vulgare) [anason] – Astrantia major – аХЬарчҩа Eryngium caucasicum [boğadikeni] – аҞӘарамза Sanicula europaea – аЛашьаҭа Cuminum cyminum [kimyon] – Daucus carota subsp. carota [yaban havucu] – аЖЬаҷыркəа, аБна жьаҷыркәа Daucus carota subsp. sativus [ekim havucu] – аҶых, аШЬапшəыр § аШЬапшəыр Касланӡиа 2005: 1. корнеплод 2. морковь Chaerophyllum aureum – аХыш Angelica sylvestris [melekotu] – аХраџьна (Кәыҵниа 2011), аХраџьныш (Кәыҵниа 2011), аХраџыш (Касланӡиа 2005) Heracleum ponticum [bir tür baldıran] – аЦырса, аҨырса Heracleum pubescens [bir tür baldıran] – аБырқəацə Heracleum mantegazzianum [bir tür baldıran] – аУарца Heracleum calcareum var. colchicum (Heracleum freynianum) [bir tür baldıran] – аХышра Pastinaca sativa – аПастернак (< Rus) Conium maculatum [ağılı baldıran] – аӠ хәшәы, аХырча § аӠ хәшәы «pire emi» < аӠ «pire = flea = блоха» + аХӘшә «em = drug = лекарство» Araliaceae – Hydrocotyle ramiflora – аҴӘыбзыхәшә § < аҴӘыбзы «мед. бруцеллез, печеночный сосальщик Fasciola hepatica» + аХӘшә «em = drug = лекарство» Hedera helix [duvar sarmaşığı] – аШӘшь, аШӘч, аЖЬаҵәымаа ~ аЖЬаҵәыра ~ аЧашәа {Sadz lehçesi} Panax ginseng – аЖеншен Aquifoliaceae – Ilex colchica [ışığan] – аӶЬры ~ аҔЬры, аДыӷаџьа ~ аДыҕаџьа, аДыӷаҷа ~ аДыҕаҷа § < аДыга «Çerkes = Circassian = адыг (общее навание адыгейцев, кабардинцев и черкесов)» Asteraceae (Compositae) [bileşikgiller] – аШӘҭеилақәа рҭаацәара, аСтрақәа рҭаацәара Arctium lappa [dulavratotu] – аУадабӷьы ~ аУадабҕьы (Кәыҵниа 2011), аУадрахс, аДӘыӡгəыр § аУадабӷьы ~ аУадабҕьы «oda yaprağı» < аУада «oda = room = комната» + аБӷьы ~ аБҕьы «yaprak = leaf = лист» Carduus nutans – аЛаркаџьы Cirsium vulgare [köygöçüren] – аШца, аШьырхынҵхәшәы, аҲӘарч, аҲарашь Cirsium abkhasicum [бодяк абхазский] – аШца Cirsium chlorocomos – аСарацә Cynara cardunculus subsp. cardunculus [yaban enginarı] – Cynara cardunculus subsp. scolymus [ekim enginarı] – Carthamus tinctorius [aspir] – Centaurea iberica [deligözdikeni] – аҼадарҟаага Centaurea nigrofimbria [peygamberçiçeği] – аХӘыцхәшәы, аЦӘбла Echinops [kirpi dikeni, topuz] – Cichorium intybus [yaban hindibası] – аХаҧыцхәшәы, аХаҧыцыхәшә, аКЬыбахәшә ~ аКЬыба ахәшә, аЖЬарҳаскьын Cichorium endivia [bostan hindibası] – аЦикори Lapsana grandiflora (Lapsana communis subsp. grandiflora) – аШЬаххыр Taraxacum officinale [kara hindiba] – аЛымҳардагәа-1, аХпаска, аСыб, аШӘҭбыбк, аХЬычхəа, аХЬычҳа, аЦыгəхышəҭ § аЛымҳадагәа «sağır kulak» < аЛымҳ «kulak = ear = ухо» + аДагəа «sağır = deaf = глухой, тугоухий» Taraxacum porphyranthum – аХҭабаа Sonchus asper [eşek marulu] – аДырӷыӷ ~ аДырҕыҕ Sonchus oleraceus [eşek marulu] – аДӘырӷыц § < аДӘы «kır, tarla = field = поле» Leontodon caucasicus – аИгьырга (Кәыҵниа 2011) ~ Аигьырга (Касланӡиа 2005) § аИгьырга : кульбаба [= Leontodon] (Кәыҵниа 2011); Аигьырга : одуванчик [= Taraxacum] (Касланӡиа 2005) Cicerbita pontica – аКатиџьархəшəы, аҲӘысырцәа, аҲӘысрцәага Mulgedium petiolatum (Cicerbita petiolata) – аШЬтыхә Lactuca sativa [marul] – аСалаҭ Lactuca serriola [acı marul] – аБна салаҭ § аБна салаҭ (< Rus. дикий салат) «yaban marulu» < аБна «yabani = wild = дикий» + аСалаҭ «marul = lettuce = салат» Senecio racemosus [bir tür kanaryaotu] – аЦоупы Senecio aquaticus ssp. erraticus [bir tür kanaryaotu] – аМаҭҳаскьын ~ аМаҭ ҳаскьын § аМаҭҳаскьын «yılan otu» < аМаҭ «yılan = snake = змея» + + аҲаскьын «ot = herb = трава» Senecio platyphylloides [bir tür kanaryaotu] – аУадабӷьы ~ аУадабҕьы (Касланӡиа 2005) § аУадабӷьы ~ аУадабҕьы «oda yaprağı» < аУада «oda = room = комната» + аБӷьы ~ аБҕьы «yaprak = leaf = лист», аУадабӷьы : лопух обыкновенный [= Arctium lappa] (Кәыҵниа 2011); крестовник широколистный [= Senecio platyphylloides] (Касланӡиа 2005) Dichrocephala integrifolia (Dichrocephala latifolia) – аМаҭ ҳаскьын (Кәыҵниа 2011), аКанҵаҵырахəшə (Касланӡиа 2005) § аКанҵаҵыра «siğil = wart = бородавка» + аХӘшә «em = drug = лекарство» Tussilago farfara – аБҕьымараҳә § аБӷьы ~ аБҕьы «yaprak = leaf = лист» + аМараҳə «1. (б.ч. о лошади) упрямый, норовистый; 2. непослушный, строптивый, несговорчивый» Artemisia absinthium [pelin] – аКазық хәшәы Artemisia annua [yavşan] – аЛаҟәлан ҳаскьын, Лаҟәланҳаскьын, аЛаҟəҳаскьын § аЛаҟəҳаскьын «bodur ot» < аЛаҟə «alçak = low = низкий, невысокий» + аҲаскьын «ot = herb = трава» Chrysanthemum [kasımpatı] – аХризантема (< Rus) Anthemis cotula + Anthemis arvensis [bir tür papatya] – аДӘкама, аҲӘакама Matricaria chamomilla [tıbbi papatya] – аДӘыкакаҷ § аДӘыкакаҷ «kır çiçeği» < аДӘы «kır, tarla = field = поле» + аКакаҷ «kır çiçeği = wild flower = полевой цветок» Matricaria matricarioides [bir tür papatya] – аҲӘакама, аҲӘыркама § аҲӘакама «domuz rezenesi» < аҲӘа «domuz = pig = свинья» Leucanthemum – аШӘҭкама § аШӘҭкама «çiçek rezenesi» < аШӘҭ «çiçek = flower = цветок» + аКама «rezene = fennel = фенхель» Achillea [civanperçemi] – аШЬаршәыга Aster – аСтра (Кәыҵниа 2011) Baccharis – аБакхарис Bellis perennis – аҾбаара какаҷ (Кәыҵниа 2011), аҼбаарракакаҷ (Касланӡиа 2005), аДӘыкакаҷ (Касланӡиа 2005), аДӘы какаҷ (Кәыҵниа 2011) Erigeron bonariensis (Conyza crispa) – аХыхь хәшәы ~ аХыхьхәшәы, аШЬапырҿаҿа Erigeron canadensis (Conyza canadensis) – аБгаҵыхәа § «kurt kuyruğu» < аБга «kurt, Canis lupus» + аҴыхəа «kuyruk» Solidago virgaurea – аКаҭџьархәшәы ~ аКаҭџьар хәшәы, аХӘарҧ Bidens tripartita – аМаркыџьы, аӠырҭәа Dahlia – аГеоргина Eupatorium cannabinum [sıtmaotu] – аДаркьыҧ Ambrosia – аМброзиа Xanthium [pıtrak] – аМакаџьы Helianthus annuus [ayçiçeği] – аЗараҟьа Helianthus tuberosus [yeralması] – аҶыркәа, аҾыркәа Inula helenium [andız otu] – аҦшахәшә, Сааҭ ихәшә Inula grandiflora [bir tür andız otu] – аҬагә хәшәы, аҬагәахәшә, аХылбҕьы, аВаҧҟа § аҬагә хәшәы «lipom emi» < аҬагә «lipom = lipoma = липома» + аХӘшә «em = drug = лекарство» Carpesium abrotanoides – аЖӘкама, аЖӘакама, ҲӘаҭибҕьы, ҲӘаҭ ибҕьыц § аЖӘкама «inek rezenesi» < аЖӘ «inek = cow = корова» + аКама «rezene = fennel = фенхель», ҲӘаҭибҕьы < krş. аҲӘаҭра «domuz ahırı = sty, pigsty = свинарник» + аБӷьы ~ аБҕьы «yaprak = leaf = лист» Galinsoga quadriradiata (Galinsoga ciliata) – аКанҵыҵырахәшә, аМаҷыҷ Wisteria [morsalkım] – аГлициниа Tagetes [kadifeçiçeği, hint karanfili] – Campanulaceae – Campanula latifolia [çıngırakotu] – аШЬхадəыкрын § аШЬхадəыкрын «arı menekşesi» < аШЬха «arı = bee = пчела» + аДӘыкрын «menekşe = violet = фиалка» Campanula lactiflora (Gadellia lactiflora) [balçiçeği] – аСысырцәа, аСысрцəа Adoxaceae – Sambucus ebulus [yer mürveri] – аМҵырбӷьы ~ аМҵырбҕьы, аМҵрыбӷьы аБаҕма Sambucus nigra [kara mürver] – аТыҧ, аТыҧҵла § аТыҧ(ҵла) : бузина черная [= Sambucus nigra] (Кәыҵниа 2011); калина обыкновенная [= Viburnum opulus] (Касланӡиа 2005) Viburnum opulus [kartopu, gilaburu] – аХӘар, аЏЬыкарӡыӡ Caprifoliaceae – Lonicera [hanımeli] – Valeriana alliariifolia [pis ot] – аБҟәылбҕьы § аБҟәыл «глиняная (или деревянная посуда (кадка), в которой хранят солёный сыр или кислое молоко» + аБӷьы ~ аБҕьы «yaprak = leaf = лист» Valeriana colchica [kediotu] – аӶрагәыш ~ аҔрагәыш, аШЬхарцыц, аЦгəыҳаскьын § аЦгəыҳаскьын «kedi otu» < аЦгəы «kedi = cat = кошка» + аҲаскьын «ot = herb = трава» Liliopsida (Monocotyledones) – Acoraceae – Acorus calamus [eğir otu] – Araceae – Arum orientale [bir tür yılanyastığı] – аЖЬарнына (Касланӡиа 2005) Arum albispathum [bir tür yılanyastığı] – аЖЬарнына (Кәыҵниа 2011), аЏЬымшьыршəыга (Касланӡиа 2005) Lemna minor [sumercimeği] – аРиаска (< Rus) Alismataceae – Alisma plantago-aquatіca [su sinirotu] – аҶапанхәшәы (Кәыҵниа 2011), аҶапхəшəы (Касланӡиа 2005) Sagittaria sagittifolia [suoku] – аХҿабҕьы § аХҿабҕьы (< Rus. стрелолист) < аХҿа «temren, ok başı = arrowhead = наконечник стрелы» + аБӷьы ~ аБҕьы «yaprak = leaf = лист» Dioscoreaceae – Dioscorea communis (Tamus communis) [dövülmüşavratotu] – аҦшакрахәшә Dioscorea caucasica – Pandanaceae – Pandanus – аПанданус (< Rus) Melanthiaceae – Veratrum lobelianum [çöpleme] – аХырҩа Paris quadrifolia [tilkiüzümü] – аКамкам Colchicaceae – Colchicum speciosum [güz çiğdemi] – аҚӘаџа, аЛаҳәақәаџа (Кәыҵниа 2011) Liliaceae – аЛилиақәа рҭаацәара Erythronium caucasicum – аКкарашәҭ Fritillaria latifolia [ağlayangelin] – аШЬхарнаша Gagea – аҞызџьымшьы, аҴысџьымшьы Lilium – аЛилиа (< Rus) Lilium kesselringianum – аШЬханаша, аШЬхакьынтыр Tulipa – аТиульпан (< Rus. тюльпан) [дикий тюльпан] – аБна тиульпан Orchidaceae [salepgiller] – аХӘнацәҧқәа рҭаацәара, аОрхидеиақәа рҭаацәара üye [salep, orkide] – аНанахәшә, аНанахәшәы, аХӘнацәҧы, аОрхидеиа Vanilla planifolia [ванилла широколиственная] – аВанилла быҕьҟьаҟьа Iridaceae [süsengiller] – Crocus scharojanii [bir tür safran] – аЦӘыббрахәшә, аЦӘыббрахə, аЦӘыбрахә, аЦӘыбраҟә Gladiolus [kuzgunkılıcı] – аГладиолус Iris [süsen] – аИрис Iris pseudacorus [bataklık süseni] – аНаҵиҧ Aloe [sarısabır] – аЛое Amaryllidaceae – Galanthus caucasicus – аСыкәа (Кәыҵниа 2011), аСықəа (Касланӡиа 2005), аСықәашәҭ (Касланӡиа 2005), аСышәҭ (Кәыҵниа 2011) Narcissus – аҞӘшəҭын, аНарцисс Allium oleraceum – аДӘыџьымшьы Allium rotundum [kömren] – аҚӘаҵа, аЏЬымшьы еиҿыршәшәа § < ? Аиҿыршəшəара (еиҿиршəшəеит) «sökmek, parçalarına ayırmak = disassemble = разобрать, разбирать что-л. на составные части» Allium rupestre – аБнаџыш ~ аБна џыш § аБнаџыш «yaban sarımsağı» < аБна «yabani = wild = дикий» + аЏыш «sarımsak = garlic = чеснок» Allium ursinum [ayı sarımsağı] – аСасқьыр, аСысқьыр, аСқьыр, аМшынџьымшь, аДӘыпрасқьиа ~ аДӘы прасқьиа, аДӘыпраса Allium sativum [sarımsak, sarmısak] – аЏыш diş [чесночная долька, зубчик чеснока] – аЏышцыра § аЦыра «tane, adet = piece; grain = штука; зерно» Allium ascalonicum – аЏЬымшьеимҿаҧа Allium cepa [soğan] – аЏЬымшьы, аЏЬымшьхышəпа, аЏЬымшьы ахҟәаз, аЏЬымшь хҟәаз kara tohum [семена лука] – аЏЬымшьыжəла kara tohum [лук семенной] – аРашəтəы, аРшəтəы џьымшьы arpacık, kıska [лук-севок, лук-выборок, лук-овсюжок, репчатый лук] – аКабарџьық, аКабырџьық, аЏЬымшьеиҟəыршəшəа [лук посадочный] – аЏЬымшьхырҟа yeşil soğan, taze soğan [зеленый лук, молодой лук, свежий лук] – аЏЬымшьбӷьы, аЏЬымшьаӡа ~ аЏЬымшь аӡа, аЏЬымшьы еҵəа, аЏЬымшь ҿа kuru soğan, baş soğan [головка лука] – аЏЬымшьхы kışlık soğan [лук зимний] – аӠынџьымшьы [лук однозачаточный] – аЏЬымшьхызаҵə Allium porrum [pırasa] – аПрасқьиа Asparagaceae [kuşkonmazgiller] – Ornithogalum woronowii [tükürükotu, kargasoğanı] – аЛаҳəақəаџа (Касланӡиа 2005), аЛаҳəагəаџа (Касланӡиа 2005, Кәыҵниа 2011) § Алаҳәақәаџа «kuzgun çiğdemi» < аЛаҳəа «kuzgun = raven = ворон» + аҚӘаџа «acı çiğdem = autumn crocus = безвременник»; Кәыҵниа 2011(tamlamanın ikinci parçası қ ve г ile başlayan örnekleri farklı türlere koyması uygun olmamış) : аЛаҳәагәаџа [птицемлечник Воронова], аЛаҳәақәаџа [безвременник великолепный] Hyacinthus orientalis [sümbül] – аГиацинт Muscari dolichanthum [arapsümbülü] – аМаҭџьымшьы Agave – аГава Asparagus officinalis [kuşkonmaz] – аСпаржа Convallaria majalis var. transcaucasica [inciçiçeği] – аШӘҭрыҧх Polygonatum odoratum (P. officinale) + Polygonatum glaberrimum [mührüsüleyman] – аЏЬармыхь Ruscus colchicus [zirmek] – аЦӘлаа Ruscus aculeatus [tavşanmemesi] – аҼадқәыц, аПаҵкәалеи Smilacaceae – Smilax excelsa [silcan] – аМаӷш (Касланӡиа 2005), аМаӷ ~ аМаҕ (Кәыҵниа 2011), аБырҷманмҕы, аСиаҳ, аКӘымырӷьаӷь [молодые побеги сассапариля, смилакса] – аБырҷман Arecaceae – аПальмақәа рҭаацәара üye [palmiye] – аПальма Arenga pinnata – аШЬақартә пальма Cocos nucifera – аКокос {meyve} аКокостә пальма {ağaç}, аКаканқәа еиҩыхны {meyve} Corypha umbraculifera – аҲаргьтə пальма Elaeis guineensis – аХӘшатә пальма Lodoicea maldivica – Сеишельтәи апальма Metroxylon sagu – аСагатә пальма Phoenix dactylifera – аФиниктә пальма, аФиникатә пальма Bromeliaceae – Bromelia – аБромелиа Ananas – Ананас Cyperaceae – аисыртәқәа рҭаацәара Carex – аИсыр (Касланӡиа 2005, Кәыҵниа 2011) Carex umbrosa – аШӘшьыра еисыр Carex divulsa – аВанызахəшə § аВанызахəшə «dalak emi» < аЛаҳəа «dalak = spleen = селезёнка» + + аХӘшә «em = drug = лекарство» Carex obtusata (Carex obtusata var. spicata) – аШЬаш, аШЬанс Cyperus – аЦиперус Cyperus papyrus – аПапирус Scirpus – аЧалеи, аӠҟыч Scirpus sylvaticus – аҞармаш Juncaceae – Juncus – аПҟыз Poaceae (Gramineae) [buğdaygiller] – аМиқәа рҭаацәара Bambusa [bambu] – аКалам-1 Oryza sativa [pirinç] – аБрынџь, аҦрынџь Agrostis capillaris – аИсыр-2 (Кәыҵниа 2011) Avena sativa [yulaf] – аҚЬар Nardus stricta – аСахьаҳәыра (Кәыҵниа 2011), аСахьҳəыра (Касланӡиа 2005) Stipa – аЦыркьыҧа, аҲаскьынхəа, аКовыль (< Rus) Elymus repens [ayrık] – аПыреи (< Rus) Hordeum murinum [pisipisiotu] – Hordeum vulgare [arpa] – аЧаҧшь (Касланӡиа 2005), аЧамлаг (Кәыҵниа 2011), аЧеиқəаҵəа (Кәыҵниа 2011) § аЧаҧшь : ячмень [= Hordeum vulgare] (Касланӡиа 2005), рожь [= Secale cereale] (Кәыҵниа 2011) Secale cereale – аЧеиқəаҵəа (Касланӡиа 2005), аЧаҧшь (Кәыҵниа 2011) § аЧеиқəаҵəа : рожь [= Secale cereale] (Касланӡиа 2005), ячмень [= Hordeum vulgare] (Кәыҵниа 2011) Triticum – аЧа, аЧарыц, аЧашкәакәа Triticum ... [aestivum, durum, turgidum, polonicum] – Triticum ... [spelta, dicoccum, monococcum] – kışlık buğday [озимая пшеница] – аӠынтәи ачахкыжәла yazlık buğday [яровая пшеница] – аҦхынтәи ачахкыжәла Phragmites australis [kamış] – аКалам-2 Cynodon dactylon [domuz ayrığı] – аЦӘхәда-1, аЛады, аЛада {Abjuwa lehçesi}, аЏЬалакьат Paspalum distichum (Paspalum paspalodes) – аКынҵмышь (Касланӡиа 2005), аКыҵмышь (Кәыҵниа 2011), аКынҵлышь (Кәыҵниа 2011), аЦӘхәда-2, аЦӘахәда Arthraxon langsdorfii – аҴыҭәаҳаскьын § аҴыҭәаҳаскьын «yonca otu» < аҴыҭәа «üçgül yoncası = clover = клевер» + + аҲаскьын «ot = herb = трава» Coix lacryma-jobi – аҼадеимхәыц Saccharum officinarum [şekerkamışı] – аШЬақар чалеи Microstegium vimineum – аҬӘаз Sorghum bicolor (Sorghum vulgare) [ak darı] – аҲӘымсаг, аҨымсаг Sorghum halepense [kanyaş] – аБаџьар, аСры Zea mays [mısır] – аЏЬықәреи, аҦш, аЛажәыта {Sadz lehçesi} beyaz mısır [белая кукуруза] – аҦш шкəакəа sarı mısır [желтая кукуруза] – аҦш ҩеижь
Digitaria – аШыми
Echinochloa crus-galli [darıca] – аМи, аМиҳаскьын
Oplismenus undulatifolius – аХӘыҷкыдшәара ахәшә, аҶҟәартат
Panicum miliaceum [kum darısı] – аХӘырӡ, аХӘыӡ, аШы, аШырӡ, аБысҭа
Pennisetum glaucum (Setaria glauca) – аЦыгәҵыхәа
Setaria italica –
Musaceae –
Musa [muz] – аБанан (< Rus)
Zingiberaceae –
Zingiber officinale [zencefil] – Marantaceae – Maranta arundinacea –

HAYMATLOS [karakurut, domuz ağacı] – аХӘыџь {Sadz lehçesi} (Чрыгба 2014)

HAYMATLOS [лекарственная трава, которой лечатся собаки, «собачья трава» (Касланӡиа 2005)] – аЛарӡəа, аЛарҳаскьын § аӠӘара «1. рвать 2. вырвать, стошнить 3. расплатиться (за содеянное)», аЛарҳаскьын «nane otu» < аЛар «bahçe nanesi = peppermint = мята перечная» + аҲаскьын «ot = herb = трава»; Rusçada собачья трава («köpek otu») adı verilen öncelikli bitki ayrık (Elytrigia repens) otudur ve domuz ayrığı (Cynodon dactylon) için de kullanılır. Aynı adı alanlar arasında Filipendula ulmaria ile Leonurus cardiaca bitkileri de vardır. Fakat bunların "nane" ile ilgisini göremedim. Rusçada "köpek" sözüyle kurulu diğer bitki adları: Elytrigia repens (собачий зуб), Elymus caninus ya da Roegneria canina (пырейник собачий, собачья регнерия, собачий элимус), Aethusa cynapium (собачья петрушка), Anthemis cotula (собачья ромашка, собачья пупавка), Leonurus cardiaca (собачья крапива), Agrostis canina (собачья полевица), Bidens tripartita (собачьи репяхи, собачки, собачник), Chelidonium majus (собачье мыло), Cicuta virosa (собачий дягиль), Colchicum autumnale (собачий лук), Lavatera thuringiaca (собачья роза), Linaria vulgaris (собачки), Malva pusilla (собачья рожа), Peganum harmala (собачье зелье), Polygonum hydropiper (собачий перец, собачий имбирь), Rosa canina (собачий шиповник, собачья роза), Saussurea cana (собачья горькуша), Viola canina (собачья фиалка).

KAYNAKÇA ~ REFERENCES

Авидзба 2012 Лейла Авидзба, Лексика абхазского языка, связанная с анатомией и физиологией человека. Диссертация представлена на соискание академической степени доктора филологии (PH.D). Тбилисский государственный университет им. Ив. Джавахишвили, Факультет гуманитарных наук. → abkhazovedenie.com

Аршба 2007 Стелла Грантовна Аршба, Народная медицина абхазов. Москва 2007 → static.iea.ras.ru

Бҕажәба 1964 Хәыхәыт Салуман-иҧа Бӷажәба (Хухут Соломонович Бгажба, 1914-2000), Бзыбский диалект абхазского языка (исследования и тексты). Тбилиси: Издательство АН Грузинской ССР → archive.org

Бҕажәба 1988 Хәыхәыт Салуман-иҧа Бӷажәба (Хухут Соломонович Бгажба, 1914-2000), "Бзыбский диалект". Труды. Книга вторая: Исследования и очерки.—Сухуми: Алашара, 1988.—294 с.  → mountaindreams.ru

• ‎ Касланӡиа 2005 Владимир Арушьан-иҧа Касланӡиа (Владимир А. Касландзия), Аҧсуа-Аурыс Жəар / Абхазско-русский словарь. Том I: А-Н; том II: О-Џь. Академия наук Абхазии, Абхазский институт гуманитарных исследований им. Д.И. Гулиа, Абхазский государственный университет. АҞәа (Сухум) 2005  → alashara.org

• ‎ Кәыҵниа 2011 П. К. Кәыҵниа, Аҵиаақәа, абактериақәа, акәыкәбаақәа рбиологиа. – Аҟәа, «акьыҧхь аҩны», 2011 – 286 д. → abkhazovedenie.com

• ‎ Наҷҟьебиа 2013 С. М. Начкебиа, Лексика народной медицины в абхазском языке. Сухум, 2013 → apsnyteka.org

• ‎ Чрыгба 1996 Виачеслав Андреи-иҧа Чрыгба (Вячеслав Андреевич Чирикба, Viacheslav A. Chirikba), A Dictionary of Common Abkhaz (Словарь праабхазского языка). Leiden, 1996 → apsnyteka.org

• ‎ Чрыгба 2014 Виачеслав Андреи-иҧа Чрыгба (Вячеслав Андреевич Чирикба, Viacheslav A. Chirikba), Садзский диалект абхазского языка и его говоры. Сухум, 2014 → apsnyteka.org